Dược Liệu

Thảo quả

Fructus Amomi aromatici

Thảo quả (Fructus Amomi aromatici): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Thảo quả là quả chín phơi hoặc sấy khô của cây Thảo quả, họ Gừng; Dược điển Việt Nam V ghi vị cay, tính ấm, quy vào kinh Tỳ, Vị.[1]

Thảo quả – Dược liệu
Thảo quả

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Thảo quả, Fructus Amomi aromatici”, tập 2, tr. 1335. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Thảo quả.[1]
Tên dược liệu Fructus Amomi aromatici.[1]
Loài cho dược liệu Cây Thảo quả (Amomum aromaticum Roxb.).[1]
Họ Gừng (Zingiberaceae).[1]
Bộ phận dùng Quả chín phơi hoặc sấy khô.[1]
Tính, vị Vị cay (tân), tính ấm (ôn).[1]
Quy kinh Tỳ, Vị.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Quả hình bầu dục, có 3 góc tù, dài 2–4,5 cm, đường kính 1,5–2,5 cm; mặt ngoài màu nâu đỏ, có nhiều rãnh dọc; vỏ quả dai; bên trong chia 3 ô, mỗi ô nhiều hạt dính nhau thành khối; hạt hình nhiều cạnh, màu nâu; mùi thơm đặc trưng, vị cay hơi đắng.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Thu hái vào mùa thu khi quả chín, phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ thấp.[1] Thảo quả nhân: sao vàng, bỏ vỏ lấy hạt; Khương thảo quả: trộn hạt với nước gừng, sao đến khô (10 kg dược liệu dùng 1 kg gừng tươi).[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi thảo quả vị cay, tính ấm, vào kinh Tỳ, Vị.[1]

Quy kinh:Kinh TỳKinh VịBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Táo thấp, ôn trung, trừ đàm, triệt ngược.[1]
Chủ trị Thượng vị đau trướng, tức bĩ, nôn mửa do hàn thấp; sốt rét.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 3–6 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng; dùng theo chỉ định của thầy thuốc.[1]

Vị thuốc có mặt trong các bài thuốc ở chuyên mục Phương tễ – xem mục “Có mặt trong các bài thuốc” ở cuối bài. Sốt rét là bệnh truyền nhiễm phải điều trị bằng thuốc đặc hiệu theo y tế, không dùng thảo quả thay thế.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Thảo quả có trong bài thuốc nào?

Ví dụ Đạt nguyên ẩm (Binh lang, Hậu phác, Thảo quả…) và các bài triệt ngược.

Thảo quả và gia vị?

Thảo quả cũng là gia vị quen thuộc ở vùng núi phía Bắc; khi dùng làm thuốc theo liều Dược điển.[1]

Bảo quản

Để nơi khô mát, tránh mốc mọt.[1]

Kết luận

Thảo quả – Fructus Amomi aromatici vị cay, tính ấm, quy kinh Tỳ, Vị, được Dược điển ghi công năng táo thấp, ôn trung, trừ đàm, triệt ngược.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Thảo quả, Fructus Amomi aromatici, tr. 1335

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ