Phương Tễ

Việt cúc hoàn

Phương tễ · Lý khí · 越鞠丸

Việt cúc hoàn: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Việt cúc hoàn của Chu Đan Khê giải “lục uất” – khí, huyết, đàm, hỏa, thấp, thực uất – bằng năm vị, mỗi vị nhắm một loại uất, lấy khí uất làm gốc.[1][2]

Việt cúc hoàn – Phương tễ · Lý khí
Việt cúc hoàn
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Hương phụ (chế giấm) Quân — 6–10 g
Xuyên khung Thần — 6–10 g
Thương truật Tá — 6–10 g
Chi tử Tá — 6–10 g
Thần khúc Tá — 6–10 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Nguyên phương năm vị lượng bằng nhau, tán bột làm hoàn, mỗi lần 6–9 g.[1] American Dragon ghi khoảng liều khác nhau cho từng vị.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Việt cúc hoàn
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Hương phụ (chế giấm)6–10 gHành khí giải uất (khí uất)
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Xuyên khung6–10 gHoạt huyết hành khí (huyết uất)
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Thương truật6–10 gTáo thấp kiện tỳ (thấp uất)
    Chi tử6–10 gThanh nhiệt tả hỏa (hỏa uất)
    Thần khúc6–10 gTiêu thực hòa vị (thực uất)

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Hành khí giải uất (trị lục uất).[1][2]

Chủ trị: Lục uất: tức ngực, đau sườn, đầy bụng, ợ hơi chua hôi, ợ chua, buồn nôn, ăn kém, khó tiêu; rêu trắng mỏng hoặc nhớt, mạch huyền.[1][2] Xem Can khí uất kết.

3. Phân tích phương

Hương phụ là quân, giải khí uất – khí hành thì các uất khác dễ giải; Xuyên khung là thần, giải huyết uất.[1] Thương truật giải thấp uất, Chi tử giải hỏa uất, Thần khúc giải thực uất – ba vị tá. Đàm uất do khí, thấp, thực sinh ra nên không dùng vị hóa đàm riêng.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: khí uất nặng thêm Mộc hương, Chỉ xác, Hậu phác; huyết ứ thêm Đào nhân, Hồng hoa, Xích thược; thấp nặng thêm Phục linh, Trạch tả; hỏa nhiều thêm Hoàng cầm, Hoàng liên; đàm nhiều thêm Bán hạ, Qua lâu; thực tích thêm Sơn tra, Mạch nha.[1] Gia giảm theo uất nào trội là cách dùng bài đúng.

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi: chỉ trị uất thực, không dùng một mình khi uất do khí huyết âm hư; tránh khi âm hư có nhiệt; thận trọng khi kinh nguyệt nhiều hoặc đang chảy máu (Xuyên khung); tránh khi có thai trừ khi có thầy thuốc theo dõi.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi trệ do hư.[2]

Kết luận

Việt cúc hoàn hành khí giải lục uất bằng năm vị, mỗi vị một loại uất, Hương phụ làm quân; chỉ dùng cho uất thực.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Yue Ju Wan: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Yue Ju Wan – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ