Lý Luận

Hoàng Đế Nội kinh

Lịch sử và kinh điển · 黃帝內經

Hoàng Đế Nội kinh: bộ sách nền tảng

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

«Hoàng Đế Nội kinh» (黃帝內經) là bộ sách lý luận nền tảng của y học cổ truyền phương Đông, gồm hai phần «Tố vấn» và «Linh khu», mỗi phần 81 thiên, viết dưới dạng hỏi đáp giữa Hoàng Đế và các bề tôi như Kỳ Bá; sách được hình thành qua nhiều thế hệ, khoảng thời Chiến Quốc đến Tây Hán.[1]

Hoàng Đế Nội kinh – Lịch sử và kinh điển
Hoàng Đế Nội kinh
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về niên đại: Niên đại của nhiều tác phẩm và y gia cổ chỉ là ước định, các tài liệu có khi ghi khác nhau; bài nêu cách ghi thông dụng và ghi chú khi có tranh luận.

1. Cấu trúc

Phần Nội dung chính
Tố vấn (素問) Âm dương, ngũ hành, tạng tượng, bệnh cơ, chẩn pháp, trị tắc, dưỡng sinh, vận khí
Linh khu (靈樞), còn gọi Châm kinh Kinh lạc, huyệt, châm pháp, cấu tạo cơ thể, dinh vệ khí huyết

Nguồn: [1]

Tên “Hoàng Đế” là cách đặt tên tác phẩm theo truyền thống tôn xưng, không phải tác giả thực.

2. Nội dung tiêu biểu (và bài trên website)

Chủ đề Thiên tiêu biểu Bài liên quan
Âm dương «Âm dương ứng tượng đại luận» Học thuyết Âm dương
Dưỡng sinh «Thượng cổ thiên chân luận», «Tứ khí điều thần đại luận» Nguyên tắc dưỡng sinh, Trị vị bệnh
Tạng tượng «Linh lan bí điển luận», «Lục tiết tạng tượng luận» Tổng quan tạng tượng
Bệnh cơ «Chí chân yếu đại luận» (bệnh cơ thập cửu điều) Nội sinh ngũ tà
Kinh lạc Linh khu «Kinh mạch» Hệ thống kinh lạc
Chẩn pháp «Mạch yếu tinh vi luận» Tổng quan tứ chẩn

Nguồn: [2][3][4][5][6]

3. Truyền bản và chú giải

– Đời Đường, Vương Băng chú giải Tố vấn và bổ sung bảy thiên “đại luận” về vận khí (xem Ngũ vận lục khí).[1]

– Đời Tống, triều đình lập cơ quan hiệu đính y thư, chỉnh lý lại Tố vấn.[1]

– Hai thiên «Thích pháp luận», «Bản bệnh luận» bị thất lạc, bản hiện nay là bổ di đời sau – vì vậy website ghi “thiên bổ di” khi trích «Thích pháp luận».[7]

4. Cách website trích dẫn

Website ghi tên phần (Tố vấn/Linh khu) và tên thiên bằng âm Hán Việt kèm chữ Hán, trích câu nguyên văn bằng âm Hán Việt rồi dịch nghĩa; không ghi URL vì các kho văn bản cổ trực tuyến không cho phép truy cập tự động.

5. Góc nhìn hiện đại

Nội kinh là tài liệu lịch sử – triết học – y học quý giá; nhiều quan niệm (chỉnh thể, phòng bệnh, ảnh hưởng của cảm xúc và môi trường) vẫn có giá trị gợi mở, nhưng các mô tả về giải phẫu, sinh lý phản ánh hiểu biết thời cổ và không thay thế khoa học hiện đại. NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[8]

Câu hỏi thường gặp

Nội kinh có phải do một người viết?

Không. Sách là tập hợp nhiều thiên của nhiều tác giả qua nhiều thời kỳ.[1]

Nên đọc Tố vấn hay Linh khu trước?

Người học lý luận thường bắt đầu với các thiên Tố vấn về âm dương, tạng tượng, dưỡng sinh; người học châm cứu cần Linh khu.[1]

Kết luận

Hoàng Đế Nội kinh gồm Tố vấn và Linh khu (mỗi phần 81 thiên), là nền tảng lý luận về âm dương, ngũ hành, tạng phủ, kinh lạc, bệnh cơ, chẩn trị và dưỡng sinh – nguồn trích dẫn nhiều nhất trên website.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  2. Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Âm dương ứng tượng đại luận» (陰陽應象大論)
  3. Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Thượng cổ thiên chân luận» (上古天真論)
  4. Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Chí chân yếu đại luận» (至真要大論)
  5. Hoàng Đế Nội kinh – Linh khu, thiên «Kinh mạch» (經脈)
  6. Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Mạch yếu tinh vi luận» (脈要精微論)
  7. Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Thích pháp luận» (刺法論, thiên bổ di)
  8. NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ