Lý Thời Trân: tác giả Bản thảo cương mục, bộ dược học đồ sộ đời Minh
Lý Thời Trân (1518–1593) là danh y, nhà dược học đời Minh; sau gần ba mươi năm khảo cứu, ông hoàn thành Bản thảo cương mục (1578) ghi 1.892 vị thuốc – bộ sách được UNESCO đưa vào Danh mục Ký ức thế giới năm 2011.

Tóm tắt
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Thời kỳ | 1518 – 1593, đời Minh |
| Quê | Kỳ Châu (nay thuộc Hồ Bắc) |
| Tác phẩm chính | Bản thảo cương mục (hoàn thành 1578) |
| Tác phẩm khác | Tần Hồ mạch học; Kỳ kinh bát mạch khảo |
| Ghi nhận | UNESCO Ký ức thế giới (2011) cho Bản thảo cương mục |
1. Cuộc đời
Lý Thời Trân sinh năm 1518, mất năm 1593, xuất thân gia đình làm thuốc.[1] Ông đi nhiều nơi, khảo sát cây cỏ, hỏi dân gian, đối chiếu sách cũ để sửa những chỗ sai của các bộ bản thảo trước.[1][2]
2. Bản thảo cương mục
| Đặc điểm | Nội dung |
|---|---|
| Hoàn thành | 1578 |
| Số vị thuốc | 1.892 (1.094 thảo mộc, 444 động vật, 275 khoáng vật) |
| Phương thuốc | Khoảng 11.000 |
| Hình vẽ | Bản sửa đổi thế kỷ 17 có hơn 1.100 hình |
Nguồn: [1]
Sách sắp xếp vị thuốc theo hệ thống “cương – mục” (lớp lớn, lớp nhỏ), một bước tiến về phân loại so với các sách bản thảo trước. Năm 2011, Bản thảo cương mục và Hoàng Đế nội kinh được đưa vào Danh mục Ký ức thế giới của UNESCO.[3] Xem Bản thảo cương mục, Hoàng Đế nội kinh.
3. Các đóng góp khác
– Tần Hồ mạch học: trình bày các mạch tượng bằng văn vần dễ nhớ, rất phổ biến với người học mạch – xem 28 mạch.[2]
– Kỳ kinh bát mạch khảo: khảo cứu tám mạch kỳ kinh – xem Kỳ kinh bát mạch.[2]
– Britannica còn nhắc trong sách có ghi chép về chưng cất, ma hoàng, phép chủng đậu…[1]
4. Ảnh hưởng tại Việt Nam
Bản thảo cương mục là tài liệu tham khảo quan trọng của các thầy thuốc và nhà dược học Việt Nam; nhiều chuyên khảo về cây thuốc Việt Nam, như công trình của Đỗ Tất Lợi, đối chiếu tên và công dụng với sách này. Ví dụ trong kho dược liệu: Nhân sâm, Cam thảo.
Câu hỏi thường gặp
Bản thảo cương mục có mấy vị thuốc?
1.892 vị, kèm khoảng 11.000 phương.[1]
Thông tin trong sách có dùng trực tiếp được không?
Nhiều mô tả đã được kiểm chứng, nhưng cũng có chỗ chưa đúng theo khoa học hiện nay; việc dùng thuốc phải theo dược điển và thầy thuốc.
Kết luận
Lý Thời Trân là tác giả Bản thảo cương mục – bộ dược học 1.892 vị thuốc được UNESCO ghi nhận là Ký ức thế giới – cùng các sách mạch học và kỳ kinh bát mạch.[1][3]
Xem thêm: Tổng quan lịch sử YHCT, Phân loại thuốc.
Tài liệu tham khảo
- Encyclopaedia Britannica. Li Shizhen
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- UN News (25/5/2011). Dozens of new collections added to UN’s memory of the world register – có Bản thảo cương mục và Hoàng Đế nội kinh