Đỗ Tất Lợi: nhà dược học và bộ sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam
Giáo sư, tiến sĩ Đỗ Tất Lợi (1919–2008) là nhà dược học, tác giả bộ Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (tập đầu 1962) – công trình được tái bản nhiều lần, nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 năm 1996.

Tóm tắt
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Thời kỳ | 2/1/1919 – 3/2/2008 |
| Quê | Làng Phù Xá, huyện Kim Anh, tỉnh Phúc Yên (nay thuộc Sóc Sơn, Hà Nội) |
| Học vấn | Dược sĩ (1944, hạng ưu); Tiến sĩ (Liên Xô công nhận năm 1968); Giáo sư (1980) |
| Tác phẩm chính | Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam; Dược liệu học và các vị thuốc Việt Nam |
| Giải thưởng | Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 (1996); Huân chương Độc lập hạng nhì (2001) |
1. Cuộc đời và sự nghiệp
Đỗ Tất Lợi sinh năm 1919 trong một gia đình nông dân ở làng Phù Xá (nay thuộc Sóc Sơn, Hà Nội), tốt nghiệp dược sĩ hạng ưu năm 1944, mở hiệu thuốc mang tên Việt “Mai Lĩnh” thay vì chữ “Pharmacie”.[1][2] Cuối năm 1946 ông đóng cửa hiệu thuốc, tham gia kháng chiến, phụ trách Viện Khảo cứu và Chế tạo dược phẩm của quân y.[1] Sau 1954 ông giảng dạy, làm Chủ nhiệm bộ môn Dược liệu tại trường Đại học Dược Hà Nội.[1]
Năm 1968, ông được Liên Xô công nhận học vị Tiến sĩ dựa trên công trình đã công bố mà không qua nghiên cứu sinh – theo Báo Nhân Dân là trường hợp hiếm có; năm 1980 ông được phong Giáo sư.[1][2]
2. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam
| Đặc điểm | Thông tin |
|---|---|
| Xuất bản | Tập 1 năm 1962; trọn bộ 6 tập năm 1965, sau gộp tái bản |
| Quy mô | Khoảng 750 cây thuốc và vị thuốc |
| Tái bản | Nhiều lần, hàng trăm nghìn bản |
| Ghi nhận | Hội chợ sách Moskva 1983 xếp vào “7 viên ngọc quý”; giải đặc biệt của Hiệp hội Xuất bản châu Á – Thái Bình Dương (2006) |
Bộ sách mô tả cây thuốc (tên gọi, đặc điểm, phân bố), thành phần hóa học, công dụng theo kinh nghiệm dân gian, YHCT và các nghiên cứu hiện đại – trở thành tài liệu tham khảo kinh điển của người học dược, thầy thuốc YHCT và cả người dân.[1] Trước đó ông đã viết giáo trình Dược liệu học và các vị thuốc Việt Nam (1956–1957).[1]
3. Giải thưởng
Năm 1996, ông là một trong hai dược sĩ đầu tiên nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh; năm 2001 nhận Huân chương Độc lập hạng nhì.[1][2]
4. Ý nghĩa với người đọc hôm nay
Công trình của ông tiếp nối tinh thần “Nam dược trị Nam nhân” của Tuệ Tĩnh, đặt cây thuốc Việt Nam trên nền khoa học. Khi đọc sách, cần nhớ: liều lượng và cách dùng trong sách là tài liệu tham khảo chuyên môn; người bệnh không nên tự dùng thuốc mà phải hỏi thầy thuốc. Xem kho phân loại thuốc, ví dụ Cam thảo.
Câu hỏi thường gặp
Sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam có bao nhiêu vị?
Khoảng 750 cây thuốc và vị thuốc, theo Báo Nhân Dân.[1]
Có thể tự chữa bệnh theo sách không?
Không nên. Sách là tài liệu chuyên môn; nhiều vị có độc tính, cần thầy thuốc chỉ định.
Kết luận
Đỗ Tất Lợi là nhà dược học, tác giả Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – công trình nền tảng về cây thuốc Việt Nam, nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996.[1][2]
Xem thêm: Nguyễn Văn Hưởng, Lý Thời Trân, YHCT Việt Nam hiện đại.