Tuệ Tĩnh: ông tổ thuốc nam
Tuệ Tĩnh (慧靜), tên thật Nguyễn Bá Tĩnh, quê làng Nghĩa Phú (Hải Dương xưa), là thiền sư – danh y được tôn là ông tổ thuốc nam của Việt Nam, với tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân” – dùng thuốc nam chữa bệnh cho người Nam.[1][2]

1. Tiểu sử theo các tài liệu phổ biến
Theo truyền thuyết và nhiều tài liệu, Tuệ Tĩnh mồ côi từ nhỏ, được nuôi dạy trong chùa, học Phật và y thuật, đỗ đạt nhưng không ra làm quan mà đi tu, chữa bệnh cho dân, lập vườn thuốc ở chùa; về sau bị đưa sang triều Minh và mất ở đó.[2]
Về niên đại: nhiều tài liệu xếp ông vào thế kỷ 14 (thời Trần), nhưng cũng có ý kiến cho rằng ông sống ở thế kỷ 17; năm sinh, năm mất chưa được giới nghiên cứu xác định cụ thể.[3] Website ghi nhận cả hai quan điểm.
2. Tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân”
Người Việt sống ở vùng khí hậu nóng ẩm, có thể chất và bệnh tật riêng; cây thuốc sinh ra ở cùng thủy thổ thì phù hợp, lại sẵn có, rẻ, giúp người nghèo chữa bệnh.[4] Đây là biểu hiện cụ thể của tam nhân chế nghi (nhân địa chế nghi).
3. Tác phẩm
| Tác phẩm | Nội dung |
|---|---|
| Nam dược thần hiệu (南藥神效) | 11 quyển, khoảng 580 vị thuốc nam, 3.873 bài thuốc chữa 182 chứng bệnh, chia 10 khoa (theo bài tổng quan của tạp chí Xưa và Nay)[1] |
| Hồng Nghĩa giác tư y thư (洪義覺斯醫書) | Có phần viết bằng thơ phú chữ Nôm về tính vị các vị thuốc nam, giúp dễ nhớ, dễ phổ biến[5][2] |
Các con số về số vị, số phương có khác nhau giữa các tài liệu và các bản in.
4. Tư tưởng dưỡng sinh
Tuệ Tĩnh được truyền tụng với lời dạy giữ gìn sức khỏe: giữ tinh, dưỡng khí, giữ thần, ăn uống và sinh hoạt điều độ.[2] Xem Nguyên tắc dưỡng sinh.
5. Tưởng niệm
Tuệ Tĩnh được thờ ở nhiều nơi; tên ông được đặt cho nhiều trường học, cơ sở y tế, đường phố.[2]
Câu hỏi thường gặp
“Nam dược trị Nam nhân” có nghĩa là không dùng thuốc bắc?
Không. Tư tưởng này đề cao thuốc nam phù hợp người Việt, nhưng y học Việt Nam vẫn dùng cả thuốc nam và thuốc bắc.[1]
Vì sao Tuệ Tĩnh được gọi là “Thánh thuốc Nam”?
Vì công lao sưu tầm, ghi chép, phổ biến hàng trăm vị thuốc nam và hàng nghìn bài thuốc.[1]
Kết luận
Tuệ Tĩnh là thiền sư – danh y được tôn là ông tổ thuốc nam, nêu tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân” và để lại Nam dược thần hiệu, Hồng Nghĩa giác tư y thư; niên đại của ông vẫn còn tranh luận.[1][3][4]
Tài liệu tham khảo
- Vài nét về Đông y Việt Nam. Tạp chí Xưa và Nay số 102 (10/2001), đăng lại trên trang Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- Nguyễn Hữu Tâm. Điểm qua tình hình nghiên cứu về đại danh y Tuệ Tĩnh. Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 8 (2010), tr. 30–38
- Tuệ Tĩnh (慧靜). Nam dược thần hiệu (南藥神效)
- Tuệ Tĩnh. Hồng Nghĩa giác tư y thư (洪義覺斯醫書)