Lý Luận

Lịch sử Y học cổ truyền Việt Nam

Lịch sử và kinh điển · 越南傳統醫學

Lịch sử Y học cổ truyền Việt Nam

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Y học cổ truyền Việt Nam có truyền thống lâu đời, vừa tiếp thu y học phương Bắc vừa phát triển kinh nghiệm dùng thuốc nam; các mốc tiêu biểu gồm Thái y viện thời Trần, Tuệ Tĩnh, Nguyễn Trực, Hải Thượng Lãn Ông và hệ thống YHCT hiện đại.[1][2]

Lịch sử Y học cổ truyền Việt Nam – Lịch sử và kinh điển
Lịch sử Y học cổ truyền Việt Nam
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về niên đại: Niên đại của nhiều tác phẩm và y gia cổ chỉ là ước định, các tài liệu có khi ghi khác nhau; bài nêu cách ghi thông dụng và ghi chú khi có tranh luận.

1. Các mốc chính

Thời kỳ Sự kiện, nhân vật Ghi chú
Thời Trần (1225–1400) Thái y ty đổi thành Thái y viện; triều đình cấp thuốc, khuyến khích trồng cây thuốc [1]
Thời Trần Phạm Công Bản – thái y lệnh, tự bỏ tiền xây nhà chữa bệnh, cấp thuốc cho dân; Trâu Canh nổi tiếng về châm cứu [1]
Thời Trần (theo nhiều tài liệu) Tuệ Tĩnh – “Nam dược trị Nam nhân”, Nam dược thần hiệu Có tranh luận về niên đại; xem Tuệ Tĩnh[3]
Thời Hồ Nguyễn Đại Năng – «Châm cứu tiệp hiệu diễn ca» [1]
Thời Lê sơ Nguyễn Trực (1416–1473) – «Bảo anh lương phương» về nhi khoa; thời Hồng Đức có quy chế hành nghề y [1]
Thế kỷ 18 Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác – «Hải Thượng y tông tâm lĩnh» Xem Hải Thượng Lãn Ông[4]
Thời Tây Sơn Lập Nam dược cục [1]
Thời Nguyễn Mở trường thuốc ở Huế (1850) [1]
Từ 1945 Kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại Xem YHCT Việt Nam hiện đại

2. Đặc điểm của y học cổ truyền Việt Nam

– Thuốc nam: chú trọng cây thuốc sẵn có trong nước, phù hợp khí hậu nóng ẩm và thể chất người Việt – tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân”.[5]

– Kết hợp kinh nghiệm dân gian với lý luận kinh điển.

– Y đức: đề cao lòng thương người, thể hiện rõ ở Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông.[4]

Nguồn: [1]

3. Liên hệ với website

Kho dược liệu của website ưu tiên các vị thuốc dùng phổ biến ở Việt Nam, đối chiếu Dược điển Việt Nam; các bài lý luận dựa trên giáo trình của các trường đại học y Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

“Thuốc nam” và “thuốc bắc” khác nhau thế nào?

Thuốc nam là dược liệu trồng, khai thác trong nước; thuốc bắc là dược liệu nhập từ phương Bắc. Cả hai dùng chung lý luận YHCT.[1]

Vì sao niên đại một số danh y còn tranh luận?

Vì tư liệu gốc ít, nhiều thông tin được ghi chép muộn; giới sử học vẫn đang nghiên cứu.[3]

Kết luận

Y học cổ truyền Việt Nam có các mốc từ Thái y viện thời Trần, Tuệ Tĩnh, Nguyễn Trực, Hải Thượng Lãn Ông đến thời hiện đại, với dấu ấn riêng là thuốc nam, kinh nghiệm dân gian và y đức.[1][4][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Vài nét về Đông y Việt Nam. Tạp chí Xưa và Nay số 102 (10/2001), đăng lại trên trang Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam
  2. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  3. Nguyễn Hữu Tâm. Điểm qua tình hình nghiên cứu về đại danh y Tuệ Tĩnh. Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 8 (2010), tr. 30–38
  4. Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh. Tiểu sử Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (12/2024)
  5. Tuệ Tĩnh (慧靜). Nam dược thần hiệu (南藥神效)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ