Lý Luận

Ôn bệnh học

Lịch sử và kinh điển · 溫病學

Ôn bệnh học: học thuyết về bệnh sốt nhiệt

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Ôn bệnh học (溫病學) là học thuyết về bệnh sốt cấp tính do ôn nhiệt tà, phát triển mạnh đời Minh – Thanh để bổ sung cho Thương hàn luận; học thuyết xây dựng biện chứng vệ – khí – dinh – huyết và tam tiêu.[1][2][3]

Ôn bệnh học – Lịch sử và kinh điển
Ôn bệnh học
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về niên đại: Niên đại của nhiều tác phẩm và y gia cổ chỉ là ước định, các tài liệu có khi ghi khác nhau; bài nêu cách ghi thông dụng và ghi chú khi có tranh luận.

1. Các tác giả và tác phẩm chính

Tác giả Tác phẩm Đóng góp
Ngô Hựu Khả «Ôn dịch luận» (1642) Thuyết “lệ khí” qua miệng mũi[4]
Diệp Thiên Sĩ «Ôn nhiệt luận» Biện chứng vệ – khí – dinh – huyết; chú trọng xem lưỡi[1]
Tiết Sinh Bạch «Thấp nhiệt bệnh thiên» Chuyên về bệnh thấp nhiệt[3]
Ngô Cúc Thông «Ôn bệnh điều biện» (1798) Biện chứng tam tiêu[2]
Vương Mạnh Anh «Ôn nhiệt kinh vĩ» Tổng hợp lý luận ôn bệnh[3]

Diệp, Tiết, Ngô (Cúc Thông), Vương thường được gọi là “tứ đại gia ôn bệnh”.[3]

2. Nội dung chính

Nội dung Bài liên quan
Lệ khí, dịch bệnh Dịch lệ
Vệ – khí – dinh – huyết Biện chứng vệ – khí – dinh – huyết
Tam tiêu Tam tiêu biện chứng
Xem lưỡi, ban chẩn Chất lưỡi, Rêu lưỡi

3. Ôn bệnh và thương hàn

Thương hàn chú trọng hàn tà, dễ tổn thương dương khí, biện chứng theo lục kinh; ôn bệnh chú trọng nhiệt tà, dễ tổn thương âm dịch, biện chứng theo vệ – khí – dinh – huyết, tam tiêu; hai học thuyết bổ sung cho nhau.[3] Xem Thương hàn luận.

4. Góc nhìn hiện đại

Ôn bệnh học hình thành trong bối cảnh nhiều trận dịch lớn, thể hiện quan sát tinh tế về diễn biến bệnh sốt. Ngày nay các bệnh truyền nhiễm như sốt xuất huyết, cúm, COVID-19 cần được chẩn đoán và điều trị theo hướng dẫn y khoa.[5][6]

Câu hỏi thường gặp

“Ôn” trong ôn bệnh có phải là “ấm”?

Ở đây “ôn” chỉ nhiệt tà gây sốt; khác với tính “ôn” (ấm) của vị thuốc.[3]

Vì sao ôn bệnh chú trọng xem lưỡi?

Vì lưỡi thay đổi rõ theo mức độ nhiệt vào sâu và tân dịch hao tổn – giúp phân biệt vệ, khí, dinh, huyết.[1]

Kết luận

Ôn bệnh học đời Minh – Thanh với Ngô Hựu Khả, Diệp Thiên Sĩ, Tiết Sinh Bạch, Ngô Cúc Thông, Vương Mạnh Anh đã xây dựng biện chứng vệ – khí – dinh – huyết và tam tiêu cho bệnh sốt nhiệt, bổ sung cho Thương hàn luận.[4][1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Diệp Thiên Sĩ (葉天士). Ôn nhiệt luận (溫熱論)
  2. Ngô Cúc Thông (吳鞠通). Ôn bệnh điều biện (溫病條辨), 1798
  3. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  4. Ngô Hựu Khả (吳又可). Ôn dịch luận (溫疫論), 1642
  5. World Health Organization. Dengue and severe dengue – fact sheet
  6. MSD Manual (bản phổ thông). Overview of Infectious Disease

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ