Thiệt chẩn: xem rêu lưỡi
Rêu lưỡi (舌苔) là lớp phủ trên mặt lưỡi do Vị khí bốc lên mà thành; rêu phản ánh chủ yếu tính chất của tà khí (hàn hay nhiệt, thấp hay táo) và độ nông sâu của bệnh, đồng thời cho biết Vị khí còn hay suy.[1]

1. Rêu bình thường
Rêu trắng mỏng, phân bố đều, hơi ẩm, nhìn thấu được thân lưỡi bên dưới – gọi là “thấy đáy”.[1]
2. Sơ đồ tương tác
Chọn “rêu lưỡi” trong sơ đồ để xem các loại rêu thường gặp:
3. Chất rêu
| Đặc điểm | Ý nghĩa |
|---|---|
| Dày / mỏng | Mỏng (thấy đáy): tà nông, bệnh nhẹ; dày (không thấy đáy): tà vào sâu, đàm thấp, thực tích |
| Nhuận / khô / trơn ướt | Nhuận: tân dịch còn; khô: nhiệt thịnh thương tân hoặc dương hư không hóa được tân; trơn ướt nhiều nước: hàn thấp, thủy ẩm |
| Nhớt (nị) | Hạt mịn dính chặt, khó cạo: thấp trọc, đàm ẩm |
| Bã đậu (hủ) | Hạt thô, xốp, dễ cạo: thức ăn tích trệ, đàm trọc |
| Bóc | Rêu bóc từng mảng (lưỡi bản đồ) hoặc trơn láng không rêu: Vị âm, Vị khí hao tổn |
| Có gốc / không gốc | Rêu bám chặt (có gốc): Vị khí còn; rêu nổi, dễ cạo sạch (không gốc): Vị khí suy |
Nguồn: [1]
4. Màu rêu
Trắng: biểu chứng, hàn chứng; vàng: lý chứng, nhiệt chứng; xám – đen: bệnh nặng (khô là nhiệt cực, ướt là hàn cực).[1] Xem Hàn – nhiệt và Biểu – lý.
5. Theo dõi diễn biến
Rêu từ mỏng chuyển dày là tà tiến, bệnh nặng lên; từ dày chuyển mỏng, trở lại trắng mỏng là tà lui.[1] Rêu đột ngột bóc sạch trong bệnh nặng là dấu hiệu Vị khí, Vị âm suy.
6. Kết hợp chất lưỡi và rêu lưỡi
| Kết hợp | Gợi ý |
|---|---|
| Lưỡi đỏ, rêu vàng dày | Thực nhiệt |
| Lưỡi đỏ, ít rêu hoặc bóc | Âm hư nội nhiệt |
| Lưỡi nhạt bệu, rêu trắng trơn | Dương hư, thủy thấp |
| Lưỡi nhạt, rêu vàng nhớt | Tỳ hư kèm thấp nhiệt (hư thực thác tạp) |
Nguồn: [1]
Xem Chất lưỡi.
7. Góc nhìn y học hiện đại
Trong nghiên cứu độ tin cậy của Ko và cộng sự, “rêu vàng” và “rêu dày” có mức đồng thuận khá (kappa 0,69 và 0,60), còn “rêu ướt” thấp (0,29).[2] Rêu trắng dày khó cạo có thể do nấm miệng, rêu đen có thể do kháng sinh, thuốc lá, thực phẩm; những thay đổi kéo dài cần khám.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cạo rêu lưỡi?
Vệ sinh lưỡi nhẹ nhàng là thói quen tốt; tuy vậy trước khi đi khám YHCT không nên cạo lưỡi để thầy thuốc xem được rêu thật.[1]
Rêu vàng có phải luôn là nhiệt?
Thường là nhiệt, nhưng cần loại trừ rêu nhuộm màu do thức ăn, thuốc, thuốc lá.[1]
Kết luận
Rêu lưỡi do Vị khí sinh ra, phản ánh tính chất và độ sâu của tà khí; xem chất rêu (dày mỏng, khô nhuận, nhớt, bóc, có gốc) và màu rêu (trắng, vàng, xám đen), luôn kết hợp với chất lưỡi.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- Ko MM và cộng sự. Interobserver reliability of tongue diagnosis using traditional Korean medicine for stroke patients. Evid Based Complement Alternat Med 2012:209345