Lý Luận

Vọng chất bài tiết

Tứ chẩn · 望排出物

Vọng chất bài tiết: đờm, phân, nước tiểu và các chất thải

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Vọng chất bài tiết (望排出物) là quan sát màu sắc, tính chất, số lượng của đờm, nước mũi, chất nôn, phân, nước tiểu, kinh nguyệt, khí hư; nguyên tắc chung là trong, loãng thường thuộc hàn, còn vàng, đặc, hôi thường thuộc nhiệt.[1]

Vọng chất bài tiết – Tứ chẩn
Vọng chất bài tiết
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về chẩn đoán: Các dấu hiệu trong bài giúp hiểu cách YHCT quan sát người bệnh, không dùng để tự chẩn đoán. Chẩn đoán YHCT cần thầy thuốc kết hợp đủ tứ chẩn, và nhiều dấu hiệu (vàng da, tím tái, đau ngực, phân đen, ho ra máu…) đòi hỏi khám y khoa ngay.

1. Đờm và nước mũi

Tính chất Thiên về
Đờm trắng, loãng, nhiều bọt Hàn đàm, phong hàn
Đờm vàng, đặc, dính Nhiệt đàm
Đờm ít, dính, khó khạc Táo đàm, âm hư (xem Táo tà)
Đờm trắng, nhiều, dễ khạc Thấp đàm (xem Đàm ẩm)
Đờm mủ tanh hôi Phế ung (nay cần loại trừ áp xe phổi)
Nước mũi trong / đục vàng Phong hàn / phong nhiệt

Nguồn: [1]

2. Chất nôn

Nôn ra nước trong: Vị hàn; nôn chua đắng: Can Vị có nhiệt; nôn thức ăn chưa tiêu, mùi chua: thực tích.[1]

3. Phân

Tính chất Thiên về
Lỏng, nát, có thức ăn chưa tiêu Tỳ hư, hàn thấp
Táo, khô cứng Nhiệt, tân dịch thiếu
Nhầy, mùi hôi, mót rặn Thấp nhiệt ở Đại trường

Nguồn: [1]

Xem Đại trường.

4. Nước tiểu

Trong, nhiều: hàn; vàng, ít: nhiệt; đục: thấp nhiệt, thấp trọc.[1] Xem Bàng quang.

5. Kinh nguyệt và khí hư

Kinh nhạt, loãng, ít: khí huyết hư; đỏ thẫm, đặc: nhiệt; tím sẫm có cục: ứ huyết (xem Ứ huyết); khí hư trắng loãng: Tỳ hư thấp; vàng hôi: thấp nhiệt.[1]

6. Góc nhìn y học hiện đại – dấu hiệu cần khám ngay

Những dấu hiệu sau không được tự xử trí bằng thuốc cổ truyền mà cần khám y khoa: ho ra máu; nôn ra máu; phân đen như bã cà phê hoặc có máu; nước tiểu có máu; tiêu chảy kèm mất nước, sốt cao; ra huyết âm đạo bất thường, nhất là sau mãn kinh; khí hư hôi kéo dài. Màu phân, nước tiểu cũng bị ảnh hưởng bởi thức ăn, thuốc (như viên sắt làm phân đen). NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[2]

Câu hỏi thường gặp

Nước tiểu vàng có phải là “nóng trong”?

Có thể do uống ít nước, sốt, thuốc, vitamin; nếu kèm vàng da, mắt hoặc nước tiểu sẫm như nước trà, cần khám gan mật.

Đờm vàng có cần kháng sinh?

Màu đờm không đủ để quyết định dùng kháng sinh; việc này do bác sĩ đánh giá.

Kết luận

Vọng chất bài tiết xem đờm, chất nôn, phân, nước tiểu, kinh nguyệt, khí hư theo nguyên tắc trong loãng thiên hàn, vàng đặc thiên nhiệt; các dấu hiệu chảy máu luôn cần khám y khoa.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  2. NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ