Lý Luận

Nguyễn Đình Chiểu

Danh y

Nguyễn Đình Chiểu: nhà thơ, thầy thuốc và tác phẩm Ngư Tiều y thuật vấn đáp

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888), tác giả Lục Vân Tiên, bị mù từ năm hai mươi mấy tuổi nhưng vẫn dạy học và làm thuốc; tác phẩm Ngư Tiều y thuật vấn đáp (khoảng 1867) vừa là sách y học dạng diễn ca, vừa gửi gắm y đức và lòng yêu nước.

Nguyễn Đình Chiểu – Danh y
Nguyễn Đình Chiểu
Về nguồn tư liệu: Tiểu sử các danh y thời xưa thường chép lại qua nhiều đời, có chỗ lẫn giữa sử liệu và truyền thuyết. Bài ghi rõ điều gì có trong sử sách, điều gì là giai thoại hay còn tranh luận. Bài viết nhằm tìm hiểu lịch sử y học, không hướng dẫn chữa bệnh.

Tóm tắt

Mục Thông tin
Thời kỳ 1/7/1822 – 3/7/1888
Quê sinh Gia Định; mất tại Ba Tri, Bến Tre
Hiệu Trọng Phủ, Hối Trai
Tác phẩm y học Ngư Tiều y thuật vấn đáp (Ngư Tiều vấn đáp nho y diễn ca), khoảng 1867
Tác phẩm khác Lục Vân Tiên, Dương Từ – Hà Mậu, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

1. Cuộc đời

Nguyễn Đình Chiểu sinh ngày 1/7/1822 tại Gia Định, đỗ tú tài năm 1843. Năm 1846 ông ra Huế chuẩn bị thi thì nhận tin mẹ mất, phải bỏ thi về chịu tang; trên đường về ông bị bệnh mắt rồi mù hẳn.[1] Không vì thế mà nản, ông mở trường dạy học ở Gia Định và nhanh chóng được nhiều người tìm đến vừa học chữ vừa chữa bệnh.[1] Khi Pháp đánh Gia Định (1859), ông lánh về Bến Tre, mất tại Ba Tri ngày 3/7/1888.[1]

2. Ngư Tiều y thuật vấn đáp

Tác phẩm được Wikipedia ghi là chuyên luận y học, khoảng năm 1867, với tên đầy đủ «Ngư Tiều vấn đáp nho y diễn ca».[1] Sách viết theo lối diễn ca – thơ lục bát dễ thuộc – dưới hình thức hỏi đáp giữa hai nhân vật ông Ngư (người đánh cá) và ông Tiều (người kiếm củi) đi học thuốc; bản in năm 2007 của NXB Thuận Hóa dày 858 trang.[2]

Nội dung sách đi qua những nền tảng của y học cổ truyền: lý luận âm dương ngũ hành, tạng phủ, mạch, phép trị, thuốc. Điểm đặc sắc là sách lồng y đức và lòng yêu nước vào chuyện học thuốc: người thầy thuốc phải lấy cứu người làm gốc, giữ khí tiết trước thời cuộc.[3] Xem Học thuyết âm dương, Tứ chẩn.

3. Một thầy thuốc mù

Trường hợp Nguyễn Đình Chiểu cho thấy y học cổ truyền thời xưa dựa nhiều vào hỏi bệnh, nghe, sờ mạch (văn chẩn, thiết chẩn) – những phép mà người khiếm thị vẫn thực hiện được – bên cạnh kiến thức sách vở uyên thâm. Xem Vấn chẩn, Mạch chẩn.

4. Ảnh hưởng

Ông được biết đến trước hết là nhà thơ yêu nước; tác phẩm y học của ông là tài liệu quý cho thấy y học cổ truyền đã đi vào văn chương và đời sống Nam Bộ thế kỷ 19.

Câu hỏi thường gặp

Ngư Tiều y thuật vấn đáp có phải sách học thuốc thực sự?

Có – đây là chuyên luận y học dạng văn vần, đồng thời là tác phẩm văn chương mang tư tưởng đạo đức.[1][2]

Ông bị mù năm nào?

Khoảng năm 1846, khi trên đường về chịu tang mẹ.[1]

Kết luận

Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ yêu nước, đồng thời là thầy thuốc mù dạy học và chữa bệnh; Ngư Tiều y thuật vấn đáp của ông kết hợp tri thức y học với y đức và khí tiết.[1][2]

Xem thêm: Lịch sử YHCT Việt Nam, Hải Thượng Lãn Ông.

Tài liệu tham khảo

  1. Wikipedia. Nguyễn Đình Chiểu
  2. Nguyễn Đình Chiểu. Ngư Tiều vấn đáp y thuật. NXB Thuận Hóa, 2007 (858 tr.) – thư mục Thư viện ĐH Quản lý và Công nghệ Hải Phòng
  3. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ