Nguyễn Đình Chiểu: nhà thơ, thầy thuốc và tác phẩm Ngư Tiều y thuật vấn đáp
Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888), tác giả Lục Vân Tiên, bị mù từ năm hai mươi mấy tuổi nhưng vẫn dạy học và làm thuốc; tác phẩm Ngư Tiều y thuật vấn đáp (khoảng 1867) vừa là sách y học dạng diễn ca, vừa gửi gắm y đức và lòng yêu nước.

Tóm tắt
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Thời kỳ | 1/7/1822 – 3/7/1888 |
| Quê sinh | Gia Định; mất tại Ba Tri, Bến Tre |
| Hiệu | Trọng Phủ, Hối Trai |
| Tác phẩm y học | Ngư Tiều y thuật vấn đáp (Ngư Tiều vấn đáp nho y diễn ca), khoảng 1867 |
| Tác phẩm khác | Lục Vân Tiên, Dương Từ – Hà Mậu, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc |
1. Cuộc đời
Nguyễn Đình Chiểu sinh ngày 1/7/1822 tại Gia Định, đỗ tú tài năm 1843. Năm 1846 ông ra Huế chuẩn bị thi thì nhận tin mẹ mất, phải bỏ thi về chịu tang; trên đường về ông bị bệnh mắt rồi mù hẳn.[1] Không vì thế mà nản, ông mở trường dạy học ở Gia Định và nhanh chóng được nhiều người tìm đến vừa học chữ vừa chữa bệnh.[1] Khi Pháp đánh Gia Định (1859), ông lánh về Bến Tre, mất tại Ba Tri ngày 3/7/1888.[1]
2. Ngư Tiều y thuật vấn đáp
Tác phẩm được Wikipedia ghi là chuyên luận y học, khoảng năm 1867, với tên đầy đủ «Ngư Tiều vấn đáp nho y diễn ca».[1] Sách viết theo lối diễn ca – thơ lục bát dễ thuộc – dưới hình thức hỏi đáp giữa hai nhân vật ông Ngư (người đánh cá) và ông Tiều (người kiếm củi) đi học thuốc; bản in năm 2007 của NXB Thuận Hóa dày 858 trang.[2]
Nội dung sách đi qua những nền tảng của y học cổ truyền: lý luận âm dương ngũ hành, tạng phủ, mạch, phép trị, thuốc. Điểm đặc sắc là sách lồng y đức và lòng yêu nước vào chuyện học thuốc: người thầy thuốc phải lấy cứu người làm gốc, giữ khí tiết trước thời cuộc.[3] Xem Học thuyết âm dương, Tứ chẩn.
3. Một thầy thuốc mù
Trường hợp Nguyễn Đình Chiểu cho thấy y học cổ truyền thời xưa dựa nhiều vào hỏi bệnh, nghe, sờ mạch (văn chẩn, thiết chẩn) – những phép mà người khiếm thị vẫn thực hiện được – bên cạnh kiến thức sách vở uyên thâm. Xem Vấn chẩn, Mạch chẩn.
4. Ảnh hưởng
Ông được biết đến trước hết là nhà thơ yêu nước; tác phẩm y học của ông là tài liệu quý cho thấy y học cổ truyền đã đi vào văn chương và đời sống Nam Bộ thế kỷ 19.
Câu hỏi thường gặp
Ngư Tiều y thuật vấn đáp có phải sách học thuốc thực sự?
Có – đây là chuyên luận y học dạng văn vần, đồng thời là tác phẩm văn chương mang tư tưởng đạo đức.[1][2]
Ông bị mù năm nào?
Khoảng năm 1846, khi trên đường về chịu tang mẹ.[1]
Kết luận
Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ yêu nước, đồng thời là thầy thuốc mù dạy học và chữa bệnh; Ngư Tiều y thuật vấn đáp của ông kết hợp tri thức y học với y đức và khí tiết.[1][2]
Xem thêm: Lịch sử YHCT Việt Nam, Hải Thượng Lãn Ông.
Tài liệu tham khảo
- Wikipedia. Nguyễn Đình Chiểu
- Nguyễn Đình Chiểu. Ngư Tiều vấn đáp y thuật. NXB Thuận Hóa, 2007 (858 tr.) – thư mục Thư viện ĐH Quản lý và Công nghệ Hải Phòng
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học