Lý Luận

Phạm Bân

Danh y

Phạm Bân: Thái y lệnh đời Trần và câu chuyện “Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng”

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Phạm Bân là Thái y lệnh dưới triều Trần, được Hồ Nguyên Trừng chép trong Nam Ông mộng lục: ông dốc của nhà mua thuốc chữa cho người nghèo, và dám chữa người bệnh nguy cấp trước khi vào cung theo lệnh vua – câu chuyện y đức quen thuộc trong sách giáo khoa Ngữ văn.

Phạm Bân – Danh y
Phạm Bân
Về nguồn tư liệu: Tiểu sử các danh y thời xưa thường chép lại qua nhiều đời, có chỗ lẫn giữa sử liệu và truyền thuyết. Bài ghi rõ điều gì có trong sử sách, điều gì là giai thoại hay còn tranh luận. Bài viết nhằm tìm hiểu lịch sử y học, không hướng dẫn chữa bệnh.

Tóm tắt

Mục Thông tin
Chức vụ Thái y lệnh (đứng đầu Thái y viện)
Thời kỳ Triều Trần, thường được xác định là thời Trần Anh Tông (1293–1314)
Nguồn chính Nam Ông mộng lục của Hồ Nguyên Trừng
Quan hệ Tổ tiên bên ngoại của Hồ Nguyên Trừng (theo lời người chép)

1. Nguồn tư liệu

Câu chuyện về Phạm Bân được Hồ Nguyên Trừng (1374–1446), con trưởng Hồ Quý Ly, chép trong tập Nam Ông mộng lục – viết khi ông sống ở Trung Quốc sau khi nhà Hồ mất. Thiên viết về Phạm Bân có tên «Y thiện dụng tâm» (Thầy thuốc giỏi ở chỗ biết dụng tâm), được dịch và đưa vào sách giáo khoa Ngữ văn 6 với tên «Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng».[1] Ngoài nguồn này, tư liệu về cuộc đời ông còn rất ít.

2. Câu chuyện

Theo Nam Ông mộng lục:[1]

– Ông xuất thân nhà làm thuốc gia truyền, giữ chức Thái y lệnh.

– Ông dùng hết của cải trong nhà mua thuốc tốt, tích trữ thóc gạo; người nghèo khổ bệnh tật đến, ông cho ở, nuôi ăn, chữa trị không lấy tiền, không ngại máu mủ, đến khi khỏi mới cho về. Những năm đói kém, dịch bệnh, ông cứu sống rất nhiều người.

– Một lần, có người đàn bà băng huyết nguy kịch; cùng lúc vua sai sứ triệu ông vào cung chữa cho một quý nhân bị sốt. Ông nói bệnh của quý nhân còn chờ được, còn người đàn bà kia nguy trong chốc lát, nên đi chữa cho người bệnh trước, rồi mới vào cung chịu tội.

– Nhà vua lúc đầu giận, nhưng nghe ông giải thích thì khen ông là bậc lương y có lòng nhân; con cháu ông về sau nối nghiệp và được trọng vọng.

3. Ý nghĩa y đức

Câu chuyện nêu hai nguyên tắc vẫn còn nguyên giá trị:

Nguyên tắc Biểu hiện trong truyện
Không phân biệt sang hèn Chữa người nghèo không lấy tiền, như chữa quý nhân
Ưu tiên theo mức nguy cấp Người băng huyết nguy kịch được cứu trước người sốt

Tư tưởng này tương đồng với «Đại y tinh thành» của Tôn Tư Mạc và “Y huấn cách ngôn” của Hải Thượng Lãn Ông. Nguyên tắc ưu tiên người nguy cấp cũng chính là nền tảng của phân loại cấp cứu trong y học hiện đại.

4. Lưu ý về chi tiết lịch sử

Các bản lưu truyền và bài giảng hiện nay ghi tên vua, số người được cứu, chức tước của con cháu không thống nhất; bài chỉ nêu những ý chính của truyện.[1]

Câu hỏi thường gặp

Phạm Bân và Phạm Công Bân có phải một người?

Nhiều tài liệu phổ thông gọi ông là Phạm Công Bân; nguồn gốc câu chuyện đều từ Nam Ông mộng lục.[1]

Vì sao truyện được đưa vào sách giáo khoa?

Vì truyện ngắn gọn mà nêu rõ y đức: thầy thuốc giỏi trước hết phải có tấm lòng thương người bệnh.[1]

Kết luận

Phạm Bân là Thái y lệnh đời Trần, tấm gương y đức được chép trong Nam Ông mộng lục: chữa người nghèo không lấy tiền và cứu người nguy cấp trước, bất kể sang hèn.[1]

Xem thêm: Lịch sử YHCT Việt Nam, Tuệ Tĩnh.

Tài liệu tham khảo

  1. Hồ Nguyên Trừng. Nam Ông mộng lục – thiên «Y thiện dụng tâm» (đầu thế kỷ 15); bản dịch «Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng» trong sách giáo khoa Ngữ văn 6

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ