Phương Tễ

Độc hoạt tang ký sinh thang

Phương tễ · Khử thấp · 獨活寄生湯

Độc hoạt tang ký sinh thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Độc hoạt tang ký sinh thang của Tôn Tư Mạc vừa trừ phong hàn thấp vừa bổ can thận, khí huyết: Độc hoạt làm quân, phối 14 vị, dùng cho chứng tý lâu ngày ở lưng gối.[1][2]

Độc hoạt tang ký sinh thang – Phương tễ · Khử thấp
Độc hoạt tang ký sinh thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Cảnh báo acid aristolochic. FDA có lệnh cảnh báo nhập khẩu với sản phẩm chứa các loài Aristolochia và một số loài Asarum (Tế tân), và nêu tên chế phẩm “Du Huo Ji Sheng Tang” trong danh sách sản phẩm đã biết có chứa acid aristolochic – chất gây ung thư, độc với thận, có thể gây suy thận không hồi phục.[3] Không dùng chế phẩm trôi nổi; không thay vị bằng Quảng phòng kỷ (Aristolochia fangchi). Người bệnh thận không dùng.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Độc hoạt Quân — 9 g
Tế tân lưu ý thận Thần — 3–6 g Xem cảnh báo
Phòng phong Thần — 6 g
Tần giao Thần — 6 g
Nhục quế Thần — 3–6 g
Tang ký sinh Tá — 6–9 g
Đỗ trọng Tá — 6 g
Ngưu tất Tá — 6 g
Đương quy Tá — 6 g
Xuyên khung Tá — 6 g
Can địa hoàng Tá — 6 g
Bạch thược Tá — 6 g
Nhân sâm Tá — 6 g
Phục linh Tá — 6 g
Cam thảo Sứ — 6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Độc hoạt tang ký sinh thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Độc hoạt9 gTrừ phong hàn thấp ở hạ tiêu
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Tế tân3–6 gTán hàn chỉ thống
    Phòng phong6 gTrừ phong thấp
    Tần giao6 gTrừ phong thấp, thư cân
    Nhục quế3–6 gÔn thận tán hàn
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Tang ký sinh6–9 gBổ can thận, mạnh gân xương
    Đỗ trọng6 gBổ can thận
    Ngưu tất6 gBổ can thận, hoạt huyết
    Đương quy6 gDưỡng huyết
    Xuyên khung6 gHoạt huyết
    Can địa hoàng6 gDưỡng huyết
    Bạch thược6 gDưỡng huyết
    Nhân sâm6 gBổ khí
    Phục linh6 gKiện tỳ
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo6 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Khu phong thấp, chỉ tý thống, ích can thận, bổ khí huyết.[1][2]

Chủ trị: Chứng tý lâu ngày kèm can thận và khí huyết hư: đau lưng gối kéo dài, nặng lên khi lạnh ẩm, gối lạnh yếu, khớp cứng, tê bì, sợ lạnh.[1][2] Xem Thận dương hư, Thấp tà.

3. Phân tích phương

Độc hoạt là quân, trừ phong hàn thấp ở lưng gối; Tế tân lưu ý thận, Phòng phong, Tần giao, Nhục quế là thần, tán hàn trừ thấp.[1] Nhóm tá gồm ba phần: Tang ký sinh, Đỗ trọng, Ngưu tất bổ can thận; bốn vị kiểu Tứ vật thang dưỡng huyết; Nhân sâm, Phục linh bổ khí. Cam thảo là sứ.[1]

Đây là ví dụ của phép “phù chính khu tà”: vừa trừ tà vừa bổ chính khí; xem Phù chính khu tà.

4. Gia giảm và bài phát triển

Gia giảm theo Me & Qi: khí hư rõ thêm Hoàng kỳ; thấp nặng phù nề bỏ Địa hoàng, thêm Ý dĩ, Thương truật.[1] Không dùng Quảng phòng kỷ (Aristolochia) dù một số tài liệu cũ có nêu.[3]

5. Lưu ý an toàn

Chống chỉ định khi chứng tý thực nặng hoặc thấp nhiệt, và khi can thận âm hư; thận trọng khi có thai.[2] Về Tế tân và acid aristolochic, xem bài Tế tân lưu ý thận và Các vị thuốc có độc.

Kết luận

Độc hoạt tang ký sinh thang trừ phong thấp, bổ can thận, khí huyết cho đau lưng gối lâu ngày, Độc hoạt làm quân; cần chế phẩm được kiểm soát không chứa acid aristolochic.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Du Huo Ji Sheng Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Du Huo Ji Sheng Tang – Chinese Herbs
  3. U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ