Xuyên khung trà điều tán: thành phần, công năng và phân tích
Xuyên khung trà điều tán là bài chủ của “đầu thống do phong”: các vị cay tán dẫn vào từng kinh vùng đầu, uống với nước chè để kìm bớt tính thăng tán.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Xuyên khung | Quân | — | 3–6 g | |
| Bạc hà | Thần | — | 3–6 g | Cho vào sau |
| Kinh giới | Thần | — | 3–6 g | |
| Khương hoạt | Tá | — | 3–6 g | |
| Bạch chỉ | Tá | — | 3–6 g | |
| Tế tân lưu ý thận | Tá | — | 1–3 g | Xem cảnh báo |
| Phòng phong | Tá | — | 3–5 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 2–3 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương tán bột, mỗi lần 6 g uống với nước chè xanh sau ăn; Bạc hà là vị lượng lớn nhất trong nguyên phương.[1] American Dragon ghi khoảng liều khác.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhXuyên khung3–6 gHoạt huyết hành khí, chỉ thống (thiếu dương, quyết âm)
- ThầnHỗ trợ vị quânBạc hà3–6 gSơ phong, thanh lợi đầu mắtKinh giới3–6 gSơ phong giải biểu
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụKhương hoạt3–6 gChỉ thống (thái dương)Bạch chỉ3–6 gChỉ thống (dương minh)Tế tân1–3 gTán hàn chỉ thống (thiếu âm)Phòng phong3–5 gKhu phong
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo2–3 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Sơ phong chỉ thống.[1][2]
Chủ trị: Ngoại cảm phong tà gây đau đầu: đau một bên, hai bên, đỉnh, trán hoặc gáy, ngạt mũi, sợ lạnh, sốt nhẹ, chóng mặt; rêu trắng mỏng, mạch phù.[1][2] Xem Phong tà.
3. Phân tích phương
Xuyên khung là quân, “thánh dược trị đầu thống”; Bạc hà, Kinh giới là thần, sơ phong ở trên.[1] Khương hoạt (thái dương), Bạch chỉ (dương minh), Tế tân lưu ý thận (thiếu âm), Phòng phong là tá – mỗi vị dẫn vào một vùng đầu; Cam thảo điều hòa. Nước chè đắng mát kìm tính cay ấm thăng tán.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: phong hàn nặng thêm Tô diệp, Sinh khương; phong nhiệt bỏ Khương hoạt, Tế tân, thêm Cúc hoa, Mạn kinh tử; đau đầu lâu ngày cố định thêm Cương tàm, Đào nhân, Hồng hoa; ngạt mũi thêm Tân di, Thương nhĩ tử. Bài phát triển: Cúc hoa trà điều tán.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi đau đầu do can dương thượng cang, can phong, can thận âm hư, khí huyết hư.[2] Me & Qi ghi bài ít phù hợp khi phong nhiệt rõ (sốt cao, đau họng, nước mũi vàng).[1] Đau đầu mạn tính tái diễn cần được khám thần kinh.
Kết luận
Xuyên khung trà điều tán sơ phong chỉ thống cho đau đầu do ngoại cảm phong tà; không dùng cho đau đầu do can dương, huyết hư.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Me & Qi. Chuan Xiong Cha Tiao San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
- Penner J. (American Dragon). Chuan Xiong Cha Tiao San – Chinese Herbs
- U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)