Phương Tễ

Xuyên khung trà điều tán

Phương tễ · Trị phong · 川芎茶調散

Xuyên khung trà điều tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Xuyên khung trà điều tán là bài chủ của “đầu thống do phong”: các vị cay tán dẫn vào từng kinh vùng đầu, uống với nước chè để kìm bớt tính thăng tán.[1][2]

Xuyên khung trà điều tán – Phương tễ · Trị phong
Xuyên khung trà điều tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài có Tế tân. Một số loài Asarum (Tế tân) nằm trong cảnh báo nhập khẩu của FDA vì có thể chứa acid aristolochic – chất gây ung thư, hại thận.[3] Chỉ dùng dược liệu đúng loài, có kiểm nghiệm, liều nhỏ theo đơn. Đau đầu dữ dội đột ngột, kèm sốt cao cứng gáy, yếu liệt, nói khó, nhìn mờ là cấp cứu.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Xuyên khung Quân — 3–6 g
Bạc hà Thần — 3–6 g Cho vào sau
Kinh giới Thần — 3–6 g
Khương hoạt Tá — 3–6 g
Bạch chỉ Tá — 3–6 g
Tế tân lưu ý thận Tá — 1–3 g Xem cảnh báo
Phòng phong Tá — 3–5 g
Cam thảo Sứ — 2–3 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Nguyên phương tán bột, mỗi lần 6 g uống với nước chè xanh sau ăn; Bạc hà là vị lượng lớn nhất trong nguyên phương.[1] American Dragon ghi khoảng liều khác.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Xuyên khung trà điều tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Xuyên khung3–6 gHoạt huyết hành khí, chỉ thống (thiếu dương, quyết âm)
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Bạc hà3–6 gSơ phong, thanh lợi đầu mắt
    Kinh giới3–6 gSơ phong giải biểu
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Khương hoạt3–6 gChỉ thống (thái dương)
    Bạch chỉ3–6 gChỉ thống (dương minh)
    Tế tân1–3 gTán hàn chỉ thống (thiếu âm)
    Phòng phong3–5 gKhu phong
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo2–3 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Sơ phong chỉ thống.[1][2]

Chủ trị: Ngoại cảm phong tà gây đau đầu: đau một bên, hai bên, đỉnh, trán hoặc gáy, ngạt mũi, sợ lạnh, sốt nhẹ, chóng mặt; rêu trắng mỏng, mạch phù.[1][2] Xem Phong tà.

3. Phân tích phương

Xuyên khung là quân, “thánh dược trị đầu thống”; Bạc hà, Kinh giới là thần, sơ phong ở trên.[1] Khương hoạt (thái dương), Bạch chỉ (dương minh), Tế tân lưu ý thận (thiếu âm), Phòng phong là tá – mỗi vị dẫn vào một vùng đầu; Cam thảo điều hòa. Nước chè đắng mát kìm tính cay ấm thăng tán.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: phong hàn nặng thêm Tô diệp, Sinh khương; phong nhiệt bỏ Khương hoạt, Tế tân, thêm Cúc hoa, Mạn kinh tử; đau đầu lâu ngày cố định thêm Cương tàm, Đào nhân, Hồng hoa; ngạt mũi thêm Tân di, Thương nhĩ tử. Bài phát triển: Cúc hoa trà điều tán.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi chống chỉ định khi đau đầu do can dương thượng cang, can phong, can thận âm hư, khí huyết hư.[2] Me & Qi ghi bài ít phù hợp khi phong nhiệt rõ (sốt cao, đau họng, nước mũi vàng).[1] Đau đầu mạn tính tái diễn cần được khám thần kinh.

Kết luận

Xuyên khung trà điều tán sơ phong chỉ thống cho đau đầu do ngoại cảm phong tà; không dùng cho đau đầu do can dương, huyết hư.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Chuan Xiong Cha Tiao San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Chuan Xiong Cha Tiao San – Chinese Herbs
  3. U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ