Thiên ma câu đằng ẩm: thành phần, công năng và phân tích
Thiên ma câu đằng ẩm là bài bình can tức phong được lập năm 1958, dùng cho can dương thượng cang: Thiên ma, Câu đằng làm quân, phối thuốc trọng trấn, thanh nhiệt, bổ can thận và an thần.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thiên ma | Quân | — | 9 g | |
| Câu đằng | Quân | — | 12 g | Cho vào sau |
| Thạch quyết minh | Thần | — | 18 g | Sắc trước |
| Xuyên ngưu tất | Thần | — | 12 g | |
| Chi tử | Tá | — | 9 g | |
| Hoàng cầm | Tá | — | 9 g | |
| Đỗ trọng | Tá | — | 9 g | |
| Tang ký sinh | Tá | — | 9 g | |
| Ích mẫu | Tá | — | 9 g | |
| Dạ giao đằng | Tá | — | 9 g | |
| Phục thần | Tá | — | 9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Xuyên ngưu tất (Cyathula) khác loài với vị Ngưu tất trong kho dược liệu; liên kết chỉ để tham khảo nhóm công năng. Cột “thang tham khảo” theo [1], American Dragon ghi khoảng liều khác.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhThiên ma9 gBình can tức phongCâu đằng12 gThanh can nhiệt, tức phong
- ThầnHỗ trợ vị quânThạch quyết minh18 gBình can tiềm dươngXuyên ngưu tất12 gDẫn huyết đi xuống
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụChi tử9 gThanh nhiệtHoàng cầm9 gThanh nhiệtĐỗ trọng9 gBổ can thậnTang ký sinh9 gBổ can thậnÍch mẫu9 gHoạt huyết, lợi thủyDạ giao đằng9 gDưỡng tâm an thầnPhục thần9 gAn thần
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Bình can tức phong, thanh nhiệt hoạt huyết, bổ ích can thận.[1][2]
Chủ trị: Can dương thượng cang, can phong nội động: đau đầu căng hai bên thái dương hoặc đỉnh đầu, chóng mặt, mất ngủ, ù tai, mặt đỏ, miệng đắng, run, dễ cáu.[1][2] Xem Can dương thượng cang, Can phong nội động.
3. Phân tích phương
Thiên ma, Câu đằng là quân, bình can tức phong; Thạch quyết minh trọng trấn tiềm dương, Xuyên ngưu tất dẫn huyết đi xuống – là thần.[1] Chi tử, Hoàng cầm thanh nhiệt; Đỗ trọng, Tang ký sinh bổ can thận; Ích mẫu hoạt huyết; Dạ giao đằng, Phục thần an thần – đều là tá. Bài không có vị sứ riêng.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Gia giảm theo Me & Qi: chóng mặt nặng thêm Linh dương giác, Long cốt, Mẫu lệ; can hỏa thêm Long đởm, Hạ khô thảo; âm hư thêm Thục địa, Câu kỷ tử.[1]
5. Lưu ý an toàn
Chống chỉ định khi can phong do âm hư.[2] Đau đầu dữ dội đột ngột, yếu liệt, nói khó, méo miệng là dấu hiệu đột quỵ – gọi cấp cứu 115. Người tăng huyết áp cần dùng thuốc theo bác sĩ, không tự thay bằng bài thuốc.
Kết luận
Thiên ma câu đằng ẩm bình can tức phong cho can dương thượng cang, Thiên ma và Câu đằng làm quân; là bài hiện đại (1958) chứ không phải cổ phương.[1][2]