Trấn can tức phong thang: thành phần, công năng và phân tích
Trấn can tức phong thang của Trương Tích Thuần trị “loại trúng phong” do can thận âm hư, can dương bốc lên, khí huyết xung nghịch: dẫn huyết đi xuống, trấn dương, tư âm.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hoài ngưu tất | Quân | — | 30 g | |
| Đại giả thạch | Thần | — | 30 g | Sắc trước |
| Long cốt | Thần | — | 15 g | Sắc trước |
| Mẫu lệ | Thần | — | 15 g | Sắc trước |
| Quy bản | Thần | — | 15 g | Sắc trước |
| Bạch thược | Thần | — | 15 g | |
| Huyền sâm | Tá | — | 15 g | |
| Thiên môn đông | Tá | — | 15 g | |
| Nhân trần | Tá | — | 6 g | |
| Xuyên luyện tử | Tá | — | 6 g | |
| Mạch nha | Tá | — | 6 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 4,5 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHoài ngưu tất30 gDẫn huyết đi xuống, bổ can thận
- ThầnHỗ trợ vị quânĐại giả thạch30 gTrấn can giáng nghịchLong cốt15 gTrấn can tiềm dươngMẫu lệ15 gTiềm dươngQuy bản15 gTư âm tiềm dươngBạch thược15 gDưỡng huyết nhu can
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụHuyền sâm15 gTư âmThiên môn đông15 gTư âmNhân trần6 gThanh can, sơ canXuyên luyện tử6 gSơ can tiết nhiệtMạch nha6 gSơ can hòa vị
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo4,5 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Trấn can tức phong, tư âm tiềm dương.[1][2]
Chủ trị: Can thận âm hư, can dương thượng cang, can phong nội động: chóng mặt, đau đầu căng, mắt căng, ù tai, mặt đỏ như say, bứt rứt, trong người nóng; nặng thì tê chân tay, méo miệng, ngã quỵ; lưỡi đỏ, mạch huyền trường hữu lực.[1][2] Xem Can dương thượng cang, Can phong nội động.
3. Phân tích phương
Ngưu tất lượng lớn là quân, dẫn huyết đi xuống; Đại giả thạch, Long cốt, Mẫu lệ, Quy bản, Bạch thược trấn can tiềm dương, tư âm – thần.[1] Huyền sâm, Thiên môn đông tư âm; Nhân trần, Xuyên luyện tử, Mạch nha sơ can, thuận tính “điều đạt” của can để không phản kích khi bị trấn; Cam thảo hòa trung.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: trong ngực nóng nhiều thêm Thạch cao; đàm nhiều thêm Đởm nam tinh; mạch xích yếu thêm Thục địa, Sơn thù; phân lỏng bỏ Quy bản, Đại giả thạch; can đởm hỏa mạnh thêm Long đởm thảo. Bài liên quan: Thiên ma câu đằng ẩm.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi có thai.[1][2] Me & Qi ghi thêm tránh khi khí hư huyết ứ (dùng Bổ dương hoàn ngũ thang), chân hàn giả nhiệt, ngoại phong; thận trọng khi tỳ dương hư phân lỏng.[1]
Kết luận
Trấn can tức phong thang trấn can tức phong, tư âm tiềm dương; dấu hiệu đột quỵ là cấp cứu, bài không thay thuốc hạ áp.[1][2]