Sài cát giải cơ thang: thành phần, công năng và phân tích
Sài cát giải cơ thang của Đào Hoa trị giai đoạn phong hàn chưa giải hết mà đã hóa nhiệt – cùng lúc ở ba kinh dương.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Sài hồ | Quân | — | 6–12 g | |
| Cát căn | Quân | — | 9–12 g | |
| Thạch cao | Thần | — | 3–12 g | |
| Hoàng cầm | Thần | — | 6–9 g | |
| Khương hoạt | Thần | — | 3–6 g | |
| Bạch chỉ | Thần | — | 3–6 g | |
| Bạch thược | Tá | — | 6–9 g | |
| Cát cánh | Tá | — | 3–6 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3–6 g | |
| Sinh khương | Sứ | — | 3 lát | |
| Đại táo | Sứ | — | 2 quả |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhSài hồ6–12 gGiải cơ, thấu nhiệt (thiếu dương)Cát căn9–12 gGiải cơ thanh nhiệt (dương minh)
- ThầnHỗ trợ vị quânThạch cao3–12 gThanh nhiệt dương minhHoàng cầm6–9 gThanh nhiệt thiếu dươngKhương hoạt3–6 gTán hàn (thái dương)Bạch chỉ3–6 gTán phong, chỉ thống vùng trán
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBạch thược6–9 gLiễm âmCát cánh3–6 gTuyên phế
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo3–6 gĐiều hòaSinh khương3 látĐiều hòaĐại táo2 quảĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Giải cơ thanh nhiệt.[1][2]
Chủ trị: Ngoại cảm phong hàn, tà dần hóa nhiệt vào trong: sốt tăng dần mà sợ lạnh giảm, không mồ hôi, đau đầu vùng trán, đau hốc mắt, mũi khô, bứt rứt, khó ngủ; rêu từ trắng chuyển vàng mỏng, mạch phù hơi hồng.[1][2] Xem Lục kinh biện chứng.
3. Phân tích phương
Sài hồ, Cát căn là quân, giải cơ thấu nhiệt; Khương hoạt, Bạch chỉ tán hàn còn ở biểu; Thạch cao, Hoàng cầm thanh nhiệt đã vào trong – thần.[1] Bạch thược liễm âm, Cát cánh tuyên phế; Cam thảo, Sinh khương, Đại táo điều hòa.[1][2] Ba nhóm vị ứng với ba kinh thái dương, dương minh, thiếu dương.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: sợ lạnh nhiều, nhiệt ít thêm Ma hoàng lưu ý tim mạch, bỏ Hoàng cầm; hết sợ lạnh và đau đầu thì bỏ Khương hoạt, Bạch chỉ, thêm Kim ngân hoa, Liên kiều; khát nhiều thêm Thiên hoa phấn; ho đờm dính thêm Qua lâu bì.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi còn thuần biểu hàn chưa hóa nhiệt, khi đã thành dương minh phủ chứng táo bón; thận trọng khi âm hư nội nhiệt, đã ra nhiều mồ hôi.[1] American Dragon ghi không dùng khi không có lý nhiệt, khi dương minh đã bị phạm với táo bón đau bụng; kiêng đồ cay, dầu mỡ.[2] Sốt cao kéo dài trên 3 ngày, khó thở, lơ mơ cần đi khám.
Kết luận
Sài cát giải cơ thang giải cơ thanh nhiệt cho phong hàn đang hóa nhiệt; Sài hồ và Cát căn làm quân.[1][2]