Tiểu thanh long thang: thành phần, công năng và phân tích
Tiểu thanh long thang vừa giải biểu tán hàn vừa ôn phế hóa ẩm: Ma hoàng, Quế chi làm quân, Can khương, Tế tân làm thần, dùng khi phong hàn bên ngoài kèm thủy ẩm đình ở phế.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Ma hoàng lưu ý tim mạch | Quân | — | 6–9 g | |
| Quế chi | Quân | — | 6–9 g | |
| Can khương | Thần | — | 3–6 g | |
| Tế tân lưu ý thận | Thần | — | 3–6 g | Xem cảnh báo |
| Ngũ vị tử | Tá | — | 3–6 g | |
| Bạch thược | Tá | — | 9–12 g | |
| Bán hạ (chế) | Tá | — | 9–12 g | |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhMa hoàng6–9 gPhát hãn giải biểu, tuyên phế bình suyễnQuế chi6–9 gGiải biểu, ôn dương hóa khí
- ThầnHỗ trợ vị quânCan khương3–6 gÔn phế hóa ẩmTế tân3–6 gÔn phế hóa ẩm, tán hàn
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụNgũ vị tử3–6 gLiễm phế khí, tránh tán quá mứcBạch thược9–12 gLiễm âm, hòa dinhBán hạ (chế)9–12 gTáo thấp hóa đàm, giáng nghịch
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo3–6 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Giải biểu tán hàn, ôn phế hóa ẩm, giáng khí bình suyễn.[1][2]
Chủ trị: Ngoại cảm phong hàn, thủy ẩm đình ở phế: sợ lạnh, sốt, không mồ hôi, ho đờm loãng trắng nhiều có bọt, thở khò khè nặng hơn khi nằm, ngạt mũi chảy nước trong, có thể phù mặt; rêu trắng trơn, mạch phù khẩn.[1][2] Xem Phong hàn phạm Phế, Đàm ẩm.
3. Phân tích phương
Ma hoàng lưu ý tim mạch, Quế chi là quân, phát hãn giải biểu; Can khương, Tế tân lưu ý thận là thần, ôn phế hóa ẩm bên trong.[1] Ngũ vị tử chua thu, Bạch thược liễm âm – hai vị tá này kìm bớt sức tán của bốn vị cay ấm; Bán hạ hóa đàm giáng nghịch. Chích cam thảo là sứ.[1]
Phối “tán” (Ma hoàng, Tế tân) với “thu” (Ngũ vị tử) là điểm đặc sắc của bài; phát triển từ Ma hoàng thang.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: suyễn nhiều thêm Hạnh nhân, bỏ Ma hoàng; khát bỏ Bán hạ, thêm Thiên hoa phấn; tiểu khó bỏ Ma hoàng, thêm Phục linh; bứt rứt có nhiệt thêm Thạch cao (Tiểu thanh long gia thạch cao thang trong Kim quỹ yếu lược).[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi: không dùng lâu; không dùng cho nhiệt chứng, ho ra máu, ho do âm hư, miệng họng khô đờm vàng đặc; thận trọng khi tăng huyết áp.[2] Me & Qi ghi tránh khi ho khan âm hư, đờm nhiệt, ra mồ hôi nhiều.[1] Bán hạ phải dùng dạng đã chế; bán hạ sống có độc – xem Các vị thuốc có độc.
Kết luận
Tiểu thanh long thang giải biểu tán hàn, ôn phế hóa ẩm cho phong hàn kèm thủy ẩm ở phế; Ma hoàng và Tế tân cần dùng ngắn ngày, đúng loài, theo đơn.[1][2][3]
Tài liệu tham khảo
- Me & Qi. Xiao Qing Long Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
- Penner J. (American Dragon). Xiao Qing Long Tang – Chinese Herbs
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Ephedra (About Herbs, cập nhật 23/5/2025)
- U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)