Phương Tễ

Thăng ma cát căn thang

Phương tễ · Giải biểu · 升麻葛根湯

Thăng ma cát căn thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Thăng ma cát căn thang là bài cổ trị sởi mới phát, ban chưa mọc hết: Thăng ma, Cát căn giải cơ “thấu chẩn” – đưa ban ra ngoài.[1][2]

Thăng ma cát căn thang – Phương tễ · Giải biểu
Thăng ma cát căn thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Sởi là bệnh truyền nhiễm có thể biến chứng nặng (viêm phổi, viêm não), đặc biệt ở trẻ nhỏ: cần được khám, cách ly và theo dõi tại cơ sở y tế. Bài không dùng khi ban đã mọc đủ hoặc khi có khó thở, thở nhanh.[1][2]

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Thăng ma Quân — 6–10 g
Cát căn Quân — 6–10 g
Xích thược Thần — 4–6 g
Cam thảo Sứ — 2–3 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Thăng ma cát căn thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Thăng ma6–10 gGiải cơ thấu chẩn, thanh nhiệt giải độc
    Cát căn6–10 gGiải cơ thấu chẩn, sinh tân
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Xích thược4–6 gLương huyết
  3. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo2–3 gGiải độc, điều hòa

Bài không có vị tá riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Giải cơ thấu chẩn.[1][2]

Chủ trị: Sởi mới phát, ban mọc chưa đều: sốt, sợ gió, đau đầu, đau mình, hắt hơi, ho, mắt đỏ chảy nước mắt, khát; lưỡi đỏ, mạch phù sác.[1][2] Xem Phong nhiệt phạm Phế.

3. Phân tích phương

Thăng ma và Cát căn là quân, giải cơ thấu chẩn, thanh nhiệt; Xích thược lương huyết – thần; Cam thảo giải độc, điều hòa.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: ban khó mọc thêm Ngưu bàng tử, Thuyền thoái, Bạc hà; ban đỏ sẫm do huyết nhiệt thêm Tử thảo, Đơn bì, Đại thanh diệp; họng đau thêm Cát cánh; sốt cao khát thêm Hoàng cầm, Thạch cao.[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi ban đã mọc đủ, khi khí âm hư không có ngoại tà, khi ban không mọc do huyết hư hoặc hàn; thận trọng khi ra nhiều mồ hôi, tỳ vị yếu.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi sởi đã mọc đủ hoặc độc sởi hãm vào trong (thở gấp, khó thở, ho, khò khè).[2]

Kết luận

Thăng ma cát căn thang giải cơ thấu chẩn cho sởi mới phát; trẻ mắc sởi cần được khám và theo dõi.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Sheng Ma Ge Gen Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Sheng Ma Ge Gen Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ