Lý Luận

Kinh lạc biện chứng

Bát cương và biện chứng · 經絡辨證

Kinh lạc biện chứng: định vị bệnh theo đường kinh

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Kinh lạc biện chứng (經絡辨證) dựa vào đường đi, tạng phủ liên thuộc và chứng bệnh đặc trưng của từng đường kinh để xác định bệnh ở kinh nào; phương pháp này đặc biệt quan trọng trong châm cứu và các chứng đau.[1][2]

Kinh lạc biện chứng – Bát cương và biện chứng
Kinh lạc biện chứng
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.

1. Nguyên tắc

– Kinh đi qua đâu, bệnh biểu hiện ở đó: đau, tê, nóng lạnh theo đường kinh.

– Kinh liên thuộc tạng phủ nào, bệnh liên quan tạng phủ đó.

– Huyệt phản ứng: ấn đau ở nguyên huyệt, du huyệt, mộ huyệt, khích huyệt của kinh bị bệnh.

Nguồn: [2]

Xem Hệ thống kinh lạc, Chức năng kinh lạc.

2. Ví dụ: phân vùng đau đầu theo kinh

Vùng đau Kinh liên quan
Trán, chân mày Dương minh – kinh Vị, kinh Đại trường
Hai bên thái dương Thiếu dương – kinh Đởm, kinh Tam tiêu
Gáy, sau đầu Thái dương – kinh Bàng quang, kinh Tiểu trường
Đỉnh đầu Quyết âm – kinh Can (và mạch Đốc)

Nguồn: [2]

3. “Thị động bệnh” và “sở sinh bệnh”

Thiên «Kinh mạch» mô tả bệnh của mỗi đường kinh thành hai nhóm: thị động bệnh (bệnh khi kinh khí bị động, thường là rối loạn trên đường kinh) và sở sinh bệnh (bệnh do tạng phủ của kinh đó sinh ra).[1] Ví dụ kinh Phế: thị động bệnh có tức ngực, ho suyễn, đau hố trên đòn; sở sinh bệnh có ho, khó thở, đau mặt trong cánh tay.[1] Các bài huyệt trên mô hình Kinh Lạc 3D cho thấy đường đi cụ thể của từng kinh.

4. Chứng của kỳ kinh bát mạch

Nạn kinh tóm tắt: mạch Đốc bệnh thì cột sống cứng, quyết lạnh; mạch Nhâm bệnh thì bên trong kết khối, nam bị các chứng sán, nữ bị hà tụ; mạch Xung bệnh thì khí nghịch, bụng co thắt; mạch Đới bệnh thì bụng đầy, lưng như ngồi trong nước.[3] Xem Kỳ kinh bát mạch.

5. Liên hệ

Kinh lạc biện chứng là cơ sở của nguyên tắc chọn huyệt theo đường kinh («kinh mạch sở quá, chủ trị sở cập») và của khái niệm nguyên – lạc.[2] Website không hướng dẫn kỹ thuật châm cứu; thủ thuật chỉ do người có chuyên môn thực hiện.[4]

6. Góc nhìn y học hiện đại

Đau theo một “đường” trên chi có thể do chèn ép rễ thần kinh (thoát vị đĩa đệm), bệnh khớp, bệnh mạch máu… cần khám để chẩn đoán. Đau đầu đột ngột dữ dội, kèm sốt cứng gáy, yếu liệt hoặc rối loạn ý thức là cấp cứu.[5] NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[4]

Câu hỏi thường gặp

Đau theo đường kinh có phải đau dây thần kinh?

Một số đoạn trùng nhau nhưng không đồng nhất; kinh lạc là khái niệm của YHCT, cần khám y khoa để xác định nguyên nhân đau.

Kinh lạc biện chứng có dùng cho dùng thuốc?

Có, qua khái niệm quy kinh của vị thuốc và “dẫn kinh”; xem bài vị thuốc quy kinh, ví dụ các vị quy kinh Can.[2]

Kết luận

Kinh lạc biện chứng định vị bệnh dựa vào đường đi kinh, tạng phủ liên thuộc, thị động bệnh – sở sinh bệnh và huyệt phản ứng; đây là nền tảng lý luận của châm cứu và của nhiều chứng đau.[1][3][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Hoàng Đế Nội kinh – Linh khu, thiên «Kinh mạch» (經脈)
  2. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  3. Nạn kinh, các nạn 27–29 (bàn về kỳ kinh bát mạch)
  4. NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)
  5. CDC. Signs and Symptoms of Stroke

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ