Lý Luận

Chín loại thể chất

Dưỡng sinh và thể chất · 九種體質

Chín loại thể chất

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Cách phân loại thể chất phổ biến nhất hiện nay chia người thành 9 loại – một loại cân bằng (bình hòa) và tám loại thiên lệch (khí hư, dương hư, âm hư, đàm thấp, thấp nhiệt, huyết ứ, khí uất, đặc bẩm); tiêu chuẩn phân loại được công bố năm 2009 tại Trung Quốc.[1][2]

Chín loại thể chất – Dưỡng sinh và thể chất
Chín loại thể chất
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về dưỡng sinh: Bài trình bày quan niệm dưỡng sinh của YHCT để tham khảo cho lối sống lành mạnh; không thay thế khám chữa bệnh, không thay thế thuốc đang điều trị. Người có bệnh mạn tính, phụ nữ có thai nên hỏi bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn hay luyện tập.

1. Bảng chín loại thể chất

Thể chất Đặc điểm thường gặp Khuynh hướng Hướng dưỡng sinh
Bình hòa Khỏe mạnh, ngủ ngon, ăn được, tinh thần tốt Ít bệnh Duy trì lối sống điều độ
Khí hư Dễ mệt, thở ngắn, ra mồ hôi, hay cảm Dễ cảm mạo, sa tạng Vận động nhẹ, ăn đủ, tránh lao lực
Dương hư Sợ lạnh, tay chân lạnh, thích đồ ấm Dễ bệnh hàn, tiêu lỏng Giữ ấm, hạn chế đồ lạnh
Âm hư Nóng trong, khô miệng, lòng bàn tay chân nóng Dễ mất ngủ, táo bón Ngủ đủ, hạn chế cay nóng, thức khuya
Đàm thấp Béo bụng, nặng nề, nhiều đờm, rêu lưỡi nhớt Béo phì, rối loạn chuyển hóa Ăn thanh đạm, vận động nhiều
Thấp nhiệt Da mặt nhờn, mụn, miệng đắng, nước tiểu vàng Mụn nhọt, bệnh gan mật Hạn chế rượu, đồ cay béo
Huyết ứ Sắc mặt tối, môi thâm, dễ bầm tím Đau, rối loạn kinh nguyệt Vận động đều, giữ ấm
Khí uất Hay buồn bực, lo âu, thở dài Trầm cảm, mất ngủ Điều hòa tình chí, hoạt động xã hội
Đặc bẩm Cơ địa dị ứng, bẩm sinh đặc biệt Dị ứng, hen, mề đay Tránh tác nhân dị ứng

Nguồn: [1][2]

2. Thể chất thường kết hợp

Một người thường có một thể chính kèm thể phụ (ví dụ khí hư kèm đàm thấp); thể chất cũng thay đổi theo tuổi, lối sống.[2] Xem Thể chất học.

3. Liên hệ với các bài lý luận

Thể chất Bài liên quan
Khí hư, dương hư, âm hư Hư và thực, Âm dương thất điều
Đàm thấp, thấp nhiệt Đàm ẩm, Thấp tà
Huyết ứ Ứ huyết
Khí uất Thất tình, Dưỡng sinh tình chí

4. Góc nhìn y học hiện đại

Nhiều nghiên cứu, chủ yếu ở Trung Quốc, dùng bộ câu hỏi 9 thể chất để tìm liên hệ với hội chứng chuyển hóa, lo âu – trầm cảm, bệnh mạch vành…; đây là mối liên hệ thống kê, chưa phải công cụ chẩn đoán.[1] Không nên dựa vào “trắc nghiệm thể chất” trên mạng để tự dùng thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết mình thuộc thể chất nào?

Cần thầy thuốc đánh giá qua tứ chẩn và bộ câu hỏi chuẩn; mỗi người thường có thể kết hợp.[2]

“Đặc bẩm” là gì?

Là thể chất đặc biệt do bẩm sinh, chủ yếu là cơ địa dị ứng; người có thể này cần tránh tác nhân gây dị ứng và mang theo thuốc cấp cứu nếu được bác sĩ kê.[1]

Kết luận

Chín loại thể chất – bình hòa, khí hư, dương hư, âm hư, đàm thấp, thấp nhiệt, huyết ứ, khí uất, đặc bẩm – là công cụ phân loại giúp định hướng dưỡng sinh cá nhân, không thay thế chẩn đoán bệnh.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Wang T, Chen J, Sun X và cộng sự. Effects of TCMC on transformation of good health status to suboptimal health status: a nested case-control study. Evid Based Complement Alternat Med 2015:259727
  2. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ