Chín loại thể chất
Cách phân loại thể chất phổ biến nhất hiện nay chia người thành 9 loại – một loại cân bằng (bình hòa) và tám loại thiên lệch (khí hư, dương hư, âm hư, đàm thấp, thấp nhiệt, huyết ứ, khí uất, đặc bẩm); tiêu chuẩn phân loại được công bố năm 2009 tại Trung Quốc.[1][2]

1. Bảng chín loại thể chất
| Thể chất | Đặc điểm thường gặp | Khuynh hướng | Hướng dưỡng sinh |
|---|---|---|---|
| Bình hòa | Khỏe mạnh, ngủ ngon, ăn được, tinh thần tốt | Ít bệnh | Duy trì lối sống điều độ |
| Khí hư | Dễ mệt, thở ngắn, ra mồ hôi, hay cảm | Dễ cảm mạo, sa tạng | Vận động nhẹ, ăn đủ, tránh lao lực |
| Dương hư | Sợ lạnh, tay chân lạnh, thích đồ ấm | Dễ bệnh hàn, tiêu lỏng | Giữ ấm, hạn chế đồ lạnh |
| Âm hư | Nóng trong, khô miệng, lòng bàn tay chân nóng | Dễ mất ngủ, táo bón | Ngủ đủ, hạn chế cay nóng, thức khuya |
| Đàm thấp | Béo bụng, nặng nề, nhiều đờm, rêu lưỡi nhớt | Béo phì, rối loạn chuyển hóa | Ăn thanh đạm, vận động nhiều |
| Thấp nhiệt | Da mặt nhờn, mụn, miệng đắng, nước tiểu vàng | Mụn nhọt, bệnh gan mật | Hạn chế rượu, đồ cay béo |
| Huyết ứ | Sắc mặt tối, môi thâm, dễ bầm tím | Đau, rối loạn kinh nguyệt | Vận động đều, giữ ấm |
| Khí uất | Hay buồn bực, lo âu, thở dài | Trầm cảm, mất ngủ | Điều hòa tình chí, hoạt động xã hội |
| Đặc bẩm | Cơ địa dị ứng, bẩm sinh đặc biệt | Dị ứng, hen, mề đay | Tránh tác nhân dị ứng |
2. Thể chất thường kết hợp
Một người thường có một thể chính kèm thể phụ (ví dụ khí hư kèm đàm thấp); thể chất cũng thay đổi theo tuổi, lối sống.[2] Xem Thể chất học.
3. Liên hệ với các bài lý luận
| Thể chất | Bài liên quan |
|---|---|
| Khí hư, dương hư, âm hư | Hư và thực, Âm dương thất điều |
| Đàm thấp, thấp nhiệt | Đàm ẩm, Thấp tà |
| Huyết ứ | Ứ huyết |
| Khí uất | Thất tình, Dưỡng sinh tình chí |
4. Góc nhìn y học hiện đại
Nhiều nghiên cứu, chủ yếu ở Trung Quốc, dùng bộ câu hỏi 9 thể chất để tìm liên hệ với hội chứng chuyển hóa, lo âu – trầm cảm, bệnh mạch vành…; đây là mối liên hệ thống kê, chưa phải công cụ chẩn đoán.[1] Không nên dựa vào “trắc nghiệm thể chất” trên mạng để tự dùng thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình thuộc thể chất nào?
Cần thầy thuốc đánh giá qua tứ chẩn và bộ câu hỏi chuẩn; mỗi người thường có thể kết hợp.[2]
“Đặc bẩm” là gì?
Là thể chất đặc biệt do bẩm sinh, chủ yếu là cơ địa dị ứng; người có thể này cần tránh tác nhân gây dị ứng và mang theo thuốc cấp cứu nếu được bác sĩ kê.[1]
Kết luận
Chín loại thể chất – bình hòa, khí hư, dương hư, âm hư, đàm thấp, thấp nhiệt, huyết ứ, khí uất, đặc bẩm – là công cụ phân loại giúp định hướng dưỡng sinh cá nhân, không thay thế chẩn đoán bệnh.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Wang T, Chen J, Sun X và cộng sự. Effects of TCMC on transformation of good health status to suboptimal health status: a nested case-control study. Evid Based Complement Alternat Med 2015:259727
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học