Dược Liệu

Ngành ngạnh

Folium Cratoxyli pruniflori

Ngành ngạnh (Folium Cratoxyli pruniflori): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Ngành ngạnh là lá phơi hay sấy khô của cây Ngành ngạnh (Cratoxylum pruniflorum Kurz), họ Ban; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, chát, tính mát (chuyên luận không ghi quy kinh).[1]

Ngành ngạnh – Dược liệu
Ngành ngạnh

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Ngành ngạnh (Lá), Folium Cratoxyli pruniflori”, tập 2, tr. 1263. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Ngành ngạnh (đỏ ngọn).[1]
Tên dược liệu Folium Cratoxyli pruniflori.[1]
Loài cho dược liệu Cây Ngành ngạnh (Cratoxylum pruniflorum Kurz).[1]
Họ Ban (Hypericaceae).[1]
Bộ phận dùng Lá phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị đắng (khổ), chát (sáp), tính mát (lương).[1]
Quy kinh Chuyên luận không ghi quy kinh.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Lá hình mác hoặc bầu dục, gốc thuôn, đầu nhọn, dài 6–11 cm, rộng 2,5–3,5 cm; mặt trên có lông nhỏ, mặt dưới lông dày hơn; cuống lá ngắn.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Lá thu hái quanh năm, ủ, rồi phơi hay sấy khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi ngành ngạnh vị đắng, chát, tính mát.[1]

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Thanh nhiệt, giải độc, lợi tiêu hóa.[1]
Chủ trị Sốt, ra mồ hôi trộm, chân tay mỏi; cảm sốt, viêm ruột, tiêu chảy, khản cổ, ho mất tiếng.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 15–30 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc, thường phối hợp với một số vị khác.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Khàn tiếng, mất tiếng kéo dài trên 2–3 tuần cần khám tai mũi họng. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Ngành ngạnh có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: thanh nhiệt, giải độc, lợi tiêu hóa.[1]

Ai không nên dùng ngành ngạnh?

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Bảo quản

Để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh mốc.[1]

Kết luận

Ngành ngạnh – Folium Cratoxyli pruniflori vị đắng, chát, tính mát, được Dược điển ghi công năng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiêu hóa.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Ngành ngạnh (Lá), Folium Cratoxyli pruniflori, tr. 1263

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ