Dược Liệu

Đậu xanh

Semen Vignae radiatae

Đậu xanh (Semen Vignae radiatae): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Đậu xanh là hạt đã phơi khô của cây Đậu xanh [Vigna radiata var. radiata (L.) R. Wilczek], họ Đậu; Dược điển Việt Nam V ghi vị ngọt, tính lạnh, quy vào kinh Vị, Đại trường, Tâm.[1]

Đậu xanh – Dược liệu
Đậu xanh

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Đậu xanh (Hạt), Semen Vignae radiatae”, tập 2, tr. 1161. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Đậu xanh (lục đậu).[1]
Tên dược liệu Semen Vignae radiatae.[1]
Loài cho dược liệu Cây Đậu xanh [Vigna radiata var. radiata (L.) R. Wilczek].[1]
Họ Đậu (Fabaceae).[1]
Bộ phận dùng Hạt đã phơi khô.[1]
Tính, vị Vị ngọt (cam), tính lạnh (hàn).[1]
Quy kinh Vị, Đại trường, Tâm.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Hạt hình trụ màu xanh lục sáng, dài 4–6 mm, đường kính 3,5–4,5 mm; rốn hạt chạy dọc theo chiều dài, màu trắng sáng; hạt dễ vỡ thành 2 lá mầm.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Dùng hạt đã phơi khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi đậu xanh vị ngọt, tính lạnh, vào kinh Vị, Đại trường, Tâm.[1]

Quy kinh:Kinh VịKinh Đại trườngKinh TâmBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Thanh nhiệt trừ thử, chỉ khát, lợi niệu, giải các loại độc.[1]
Chủ trị Tả lỵ, phù thũng, ngộ độc các chất và thuốc, thử nhiệt và khát nước.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 12–20 g mỗi ngày, có thể hơn; dùng riêng hoặc trong các bài thuốc.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi không thực nhiệt thì không dùng; không dùng chung với Phỉ tử (hạt hẹ).[1]

Ngộ độc thuốc, hóa chất, nấm… là cấp cứu – gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, không chờ dùng nước đậu xanh. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Đậu xanh có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: thanh nhiệt trừ thử, chỉ khát, lợi niệu, giải các loại độc.[1]

Ai không nên dùng đậu xanh?

Dược điển ghi không thực nhiệt thì không dùng; không dùng chung với Phỉ tử (hạt hẹ).[1]

Bảo quản

Nơi khô mát, tránh mốc mọt.[1]

Kết luận

Đậu xanh – Semen Vignae radiatae vị ngọt, tính lạnh, quy kinh Vị, Đại trường, Tâm, được Dược điển ghi công năng thanh nhiệt trừ thử, chỉ khát, lợi niệu, giải các loại độc.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Đậu xanh (Hạt), Semen Vignae radiatae, tr. 1161

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ