Lô hội (Aloe): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn
Lô hội là chất dịch lấy từ lá, đã cô đặc và sấy khô của cây Lô hội (chủ yếu Aloe vera L. và Aloe ferox Mill.), họ Lô hội; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, tính lạnh, quy vào kinh Can, Vị, Đại trường.[1]

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.
1. Định danh
Thông tin tra cứu nhanh
| Nội dung tra cứu | Điểm cần nhớ |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Lô hội (nha đam (nhựa)).[1] |
| Tên dược liệu | Aloe.[1] |
| Loài cho dược liệu | Cây Lô hội (chủ yếu Aloe vera L. và Aloe ferox Mill.).[1] |
| Họ | Lô hội (Asphodelaceae).[1] |
| Bộ phận dùng | Chất dịch lấy từ lá, đã cô đặc và sấy khô.[1] |
| Tính, vị | Vị đắng (khổ), tính lạnh (hàn).[1] |
| Quy kinh | Can, Vị, Đại trường.[1] |
| Chỉ tiêu chất lượng | Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1] |
2. Nhận biết và chế biến
Mô tả dược liệu
Khối nhựa kích thước không đều, màu nâu đen bóng, dễ vỡ vụn, chỗ vỡ óng ánh như thủy tinh; mùi hơi khó chịu, vị đắng nồng.[1]
Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.
Lưu ý dễ nhầm
Nhựa lô hội và gel nha đam
Vị thuốc trong Dược điển là nhựa (dịch đắng màu vàng cô đặc), khác với phần gel trong suốt của lá nha đam dùng làm thực phẩm, mỹ phẩm.
Chế biến và bào chế
Lấy chất dịch từ lá cây lô hội, cô đặc và sấy khô.[1]
3. Tính vị, quy kinh và công năng
Tính vị và quy kinh
Dược điển ghi lô hội vị đắng, tính lạnh, vào kinh Can, Vị, Đại trường.[1]
Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V
| Nội dung | Theo Dược điển Việt Nam V |
|---|---|
| Công năng | Thanh can nhiệt, thông tiện.[1] |
| Chủ trị | Can có thực nhiệt, đại tiện bí, tiểu nhi cam tích kinh phong, can nhiệt, bế kinh, làm giảm độc ba đậu.[1] |
Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.
4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V
Dược điển ghi liều rất nhỏ 0,06–0,2 g mỗi ngày; dùng để tẩy mỗi lần 1–2 g, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán – chỉ theo đơn.[1]
Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.
5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn
Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền
Dược điển ghi tỳ vị suy yếu, đang ỉa lỏng hoặc phụ nữ có thai không dùng.[1]
Không tự dùng khi đang mang thai. Không dùng kéo dài để chữa táo bón; táo bón kéo dài, đổi thói quen đi ngoài cần đi khám. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc | Dấu hiệu | Hành động |
|---|---|---|
| Cấp cứu ngay | Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. | Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng. |
| Đi khám sớm | Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. | Ngừng thuốc và đi khám. |
| Hỏi thầy thuốc trước | Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. | Không tự dùng khi chưa được tư vấn. |
Câu hỏi thường gặp
Lô hội có tác dụng gì?
Dược điển ghi công năng: thanh can nhiệt, thông tiện.[1]
Ai không nên dùng lô hội?
Dược điển ghi tỳ vị suy yếu, đang ỉa lỏng hoặc phụ nữ có thai không dùng.[1]
Bảo quản
Nơi khô mát, đậy kín.[1]
Kết luận
Lô hội – Aloe vị đắng, tính lạnh, quy kinh Can, Vị, Đại trường, được Dược điển ghi công năng thanh can nhiệt, thông tiện.[1]
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Lô hội (Nhựa), Aloe, tr. 1233