Dược Liệu

Rễ lức

Radix Plucheae pteropodae

Rễ lức (Radix Plucheae pteropodae): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Rễ lức là rễ phơi hay sấy khô của cây Lức (Pluchea pteropoda Hemsl.), họ Cúc; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, tính hơi lạnh, quy vào kinh Can, Đởm.[1]

Rễ lức – Dược liệu
Rễ lức

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Lức (Rễ), Radix Plucheae pteropodae”, tập 2, tr. 1237. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Rễ lức (hải sài).[1]
Tên dược liệu Radix Plucheae pteropodae.[1]
Loài cho dược liệu Cây Lức (Pluchea pteropoda Hemsl.).[1]
Họ Cúc (Asteraceae).[1]
Bộ phận dùng Rễ phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị đắng (khổ), tính hơi lạnh (vi hàn).[1]
Quy kinh Can, Đởm.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Rễ nguyên hay chặt đoạn, đường kính 0,5–2 cm, đoạn dài 1–3 cm (nguyên có thể dài 20 cm); vỏ ngoài nâu xám, nhiều nếp nhăn dọc; mặt cắt trắng đến trắng ngà; chất giòn, dễ bẻ gãy.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Lưu ý dễ nhầm

Rễ lức và Sài hồ

Rễ lức được gọi là “sài hồ nam”, khác loài với Sài hồ bắc (Bupleurum) – xem bài Sài hồ.

Chế biến và bào chế

Dùng rễ phơi hay sấy khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi rễ lức vị đắng, tính hơi lạnh, vào kinh Can, Đởm.[1]

Quy kinh:Kinh CanKinh ĐởmBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Phát tán phong nhiệt, giải uất.[1]
Chủ trị Ngoại cảm phong nhiệt phát sốt, hơi rét, nhức đầu, khát nước, tức ngực, khó chịu.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 8–20 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc hay hoàn tán, thường phối hợp với các vị khác.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi hư hỏa không nên dùng.[1]

Sốt cao kéo dài, sốt ở trẻ nhỏ cần đi khám. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Rễ lức có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: phát tán phong nhiệt, giải uất.[1]

Ai không nên dùng rễ lức?

Dược điển ghi hư hỏa không nên dùng.[1]

Bảo quản

Để nơi khô, tránh mốc.[1]

Kết luận

Rễ lức – Radix Plucheae pteropodae vị đắng, tính hơi lạnh, quy kinh Can, Đởm, được Dược điển ghi công năng phát tán phong nhiệt, giải uất.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Lức (Rễ), Radix Plucheae pteropodae, tr. 1237

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ