Dược Liệu

Cỏ cứt lợn

Herba Agerati conyzoidis

Cỏ cứt lợn (Herba Agerati conyzoidis): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Cỏ cứt lợn là phần trên mặt đất còn tươi hoặc đã phơi hay sấy khô của cây Cỏ cứt lợn (Ageratum conyzoides L.), họ Cúc; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, tính bình, quy vào kinh Phế, Tâm.[1]

Cỏ cứt lợn – Dược liệu
Cỏ cứt lợn

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Cỏ cứt lợn, Herba Agerati conyzoidis”, tập 2, tr. 1113–1114. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Cỏ cứt lợn (cỏ hôi).[1]
Tên dược liệu Herba Agerati conyzoidis.[1]
Loài cho dược liệu Cây Cỏ cứt lợn (Ageratum conyzoides L.).[1]
Họ Cúc (Asteraceae).[1]
Bộ phận dùng Phần trên mặt đất còn tươi hoặc đã phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị đắng (khổ), tính bình.[1]
Quy kinh Phế, Tâm.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Thân hình trụ, phân nhiều cành, dài 20–40 cm, màu vàng nhạt đến vàng nâu hoặc tím, có lông mềm trắng; lá mọc đối, hình trứng hoặc tam giác, mép răng tròn, có 3 gân tỏa từ gốc, hai mặt có lông mịn, mùi thơm đặc biệt; cụm hoa hình đầu xếp thành ngù ở ngọn, hoa màu tím nhạt hoặc trắng ngà; quả bế màu đen.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Thu hái quanh năm, tốt nhất tháng 9 khi cây vừa ra hoa, lúc trời khô ráo cắt phần trên mặt đất, rửa sạch, dùng tươi hoặc phơi trong bóng râm hay sấy ở 30–40 °C, cắt đoạn 3–5 cm; khi dùng sao vàng.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi cỏ cứt lợn vị đắng, tính bình, vào kinh Phế, Tâm.[1]

Quy kinh:Kinh PhếKinh TâmBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Chỉ huyết, tiêu viêm.[1]
Chủ trị Băng huyết, rong huyết, đa kinh, chảy máu cam, chảy máu chân răng, viêm mũi, viêm xoang mũi dị ứng.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 10–30 g dược liệu khô hoặc 30–50 g tươi mỗi ngày.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Băng huyết, rong huyết nhiều, chảy máu cam không cầm là tình huống cần đi khám ngay. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Cỏ cứt lợn có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: chỉ huyết, tiêu viêm.[1]

Ai không nên dùng cỏ cứt lợn?

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Bảo quản

Trong bao bì kín, để nơi thoáng mát, tránh ẩm, sâu mọt.[1]

Kết luận

Cỏ cứt lợn – Herba Agerati conyzoidis vị đắng, tính bình, quy kinh Phế, Tâm, được Dược điển ghi công năng chỉ huyết, tiêu viêm.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Cỏ cứt lợn, Herba Agerati conyzoidis, tr. 1113–1114

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ