Dược Liệu

Cỏ ngọt

Folium Steviae rebaudianae

Cỏ ngọt (Folium Steviae rebaudianae): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Cỏ ngọt là lá thu hái ở cây sắp ra hoa, phơi hay sấy khô của cây Cỏ ngọt [Stevia rebaudiana (Bertoni) Hemsley], họ Cúc; Dược điển Việt Nam V ghi vị ngọt, tính mát, quy vào kinh Phế, Tỳ, Thận.[1]

Cỏ ngọt – Dược liệu
Cỏ ngọt

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Cỏ ngọt (Lá), Folium Steviae rebaudianae”, tập 2, tr. 1116–1117. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Cỏ ngọt (cỏ đường).[1]
Tên dược liệu Folium Steviae rebaudianae.[1]
Loài cho dược liệu Cây Cỏ ngọt [Stevia rebaudiana (Bertoni) Hemsley].[1]
Họ Cúc (Asteraceae).[1]
Bộ phận dùng Lá thu hái ở cây sắp ra hoa, phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị ngọt (cam), tính mát (lương).[1]
Quy kinh Phế, Tỳ, Thận.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Lá hình trái xoan hẹp hay trứng ngược, màu xanh lục vàng, dài 2,5–6 cm, rộng 1–1,8 cm; hai mặt có lông mịn, mép khía răng cưa; mặt trên có 3 gân nổi rõ cùng xuất phát từ cuống; vị rất ngọt.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Khi cây sắp ra hoa, cắt cành cách mặt đất 10–20 cm, hái lá, loại lá già úa, phơi nắng nhẹ hoặc sấy ở 30–40 °C đến khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi cỏ ngọt vị ngọt, tính mát, vào kinh Phế, Tỳ, Thận.[1]

Quy kinh:Kinh PhếKinh TỳKinh ThậnBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Trừ tiêu khát, lợi tiểu, hạ huyết áp.[1]
Chủ trị Dùng trong các trường hợp đái tháo đường, đái tháo nhạt, bí tiểu tiện, huyết áp cao.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 8–12 g mỗi ngày, hãm hoặc sắc uống.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Cỏ ngọt không thay thế thuốc điều trị đái tháo đường, tăng huyết áp; người đang dùng thuốc hạ đường huyết, hạ áp cần theo dõi đường huyết, huyết áp và hỏi bác sĩ. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Cỏ ngọt có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: trừ tiêu khát, lợi tiểu, hạ huyết áp.[1]

Ai không nên dùng cỏ ngọt?

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Bảo quản

Để nơi khô mát, tránh sâu mọt.[1]

Kết luận

Cỏ ngọt – Folium Steviae rebaudianae vị ngọt, tính mát, quy kinh Phế, Tỳ, Thận, được Dược điển ghi công năng trừ tiêu khát, lợi tiểu, hạ huyết áp.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Cỏ ngọt (Lá), Folium Steviae rebaudianae, tr. 1116–1117

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ