Dược Liệu

Nụ vối

Flos Cleistocalycis operculati

Nụ vối (Flos Cleistocalycis operculati): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Nụ vối là nụ hoa đã phơi hay sấy nhẹ đến khô của cây Vối [Cleistocalyx operculatus (Roxb.) Merr. et Perry], họ Sim; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, chát, tính lạnh, quy vào kinh Tỳ, Vị, Phế, Thận.[1]

Nụ vối – Dược liệu
Nụ vối

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Vối (Nụ hoa), Flos Cleistocalycis operculati”, tập 2, tr. 1372–1373. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Nụ vối (nụ hoa vối).[1]
Tên dược liệu Flos Cleistocalycis operculati.[1]
Loài cho dược liệu Cây Vối [Cleistocalyx operculatus (Roxb.) Merr. et Perry].[1]
Họ Sim (Myrtaceae).[1]
Bộ phận dùng Nụ hoa đã phơi hay sấy nhẹ đến khô.[1]
Tính, vị Vị đắng (khổ), chát (sáp), tính lạnh (hàn).[1]
Quy kinh Tỳ, Vị, Phế, Thận.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Nụ hoa hình ovan, hai đầu thuôn nhọn, dài 4–6 mm, rộng 2–3 mm, màu vàng nâu; đài hình chuông màu xám dài 1/3–1/2 nụ, phía trên xẻ 4 răng nông; sau chế biến màu hơi xám vàng, mùi thơm đặc trưng; vị hơi chát.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Thu hái cành mang nụ, ngâm nước sạch 20–30 phút, để khô se, tuốt lấy nụ, phơi đến độ ẩm khoảng 50 %, ủ 30 phút đến 1 giờ cho nụ hơi vàng và thơm, rồi phơi khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi nụ vối vị đắng, chát, tính lạnh, vào kinh Tỳ, Vị, Phế, Thận.[1]

Quy kinh:Kinh TỳKinh VịKinh PhếKinh ThậnBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Khử thấp, hóa trệ, kích thích tiêu hóa, giải phiền khát, sát trùng.[1]
Chủ trị Ăn uống kém tiêu, đầy bụng, viêm dạ dày ruột cấp, lỵ trực trùng, tiểu đường; dùng ngoài nấu nước rửa vết thương, mụn nhọt, lở ngứa.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 8–12 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc, chè, uống lúc nóng.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi tỳ vị hư hàn, ỉa chảy không dùng.[1]

Nụ vối không thay thế thuốc điều trị đái tháo đường. Lỵ ra máu, sốt, mất nước cần đi khám. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Nụ vối có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: khử thấp, hóa trệ, kích thích tiêu hóa, giải phiền khát, sát trùng.[1]

Ai không nên dùng nụ vối?

Dược điển ghi tỳ vị hư hàn, ỉa chảy không dùng.[1]

Bảo quản

Trong bao bì kín, để nơi khô, tránh nấm mốc.[1]

Kết luận

Nụ vối – Flos Cleistocalycis operculati vị đắng, chát, tính lạnh, quy kinh Tỳ, Vị, Phế, Thận, được Dược điển ghi công năng khử thấp, hóa trệ, kích thích tiêu hóa, giải phiền khát, sát trùng.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Vối (Nụ hoa), Flos Cleistocalycis operculati, tr. 1372–1373

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ