Dược Liệu

Hà thủ ô trắng

Radix Streptocauli

Hà thủ ô trắng (Radix Streptocauli): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Hà thủ ô trắng là rễ đã phơi hay sấy khô của cây Hà thủ ô trắng [Streptocaulon juventas (Lour.) Merr.], họ Thiên lý; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, chát, tính mát, quy vào kinh Can, Thận.[1]

Hà thủ ô trắng – Dược liệu
Hà thủ ô trắng

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Hà thủ ô trắng (Rễ), Radix Streptocauli”, tập 2, tr. 1181. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Hà thủ ô trắng (dây sữa bò).[1]
Tên dược liệu Radix Streptocauli.[1]
Loài cho dược liệu Cây Hà thủ ô trắng [Streptocaulon juventas (Lour.) Merr.].[1]
Họ Thiên lý (Asclepiadaceae).[1]
Bộ phận dùng Rễ đã phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị đắng (khổ), chát (sáp), tính mát (lương).[1]
Quy kinh Can, Thận.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Rễ nạc hình trụ, đường kính 1–3 cm; mặt ngoài nâu nhạt đến nâu xám, có nếp nhăn và rãnh dọc, nhiều lỗ vỏ nằm ngang; mặt cắt trắng ngà đến vàng nâu nhạt, thấy rõ tầng phát sinh libe-gỗ; vị hơi đắng, nhiều bột.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Lưu ý dễ nhầm

Hà thủ ô trắng và Hà thủ ô đỏ

Hà thủ ô trắng (Streptocaulon juventas, họ Thiên lý) khác hoàn toàn Hà thủ ô đỏ (Fallopia multiflora, họ Rau răm) – xem bài Hà thủ ô đỏ.

Chế biến và bào chế

Thu hái quanh năm, đào rễ củ, rửa sạch, thái lát, phơi hoặc sấy khô; có thể ngâm nước vo gạo 12 giờ rồi phơi hay sấy khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi hà thủ ô trắng vị đắng, chát, tính mát, vào kinh Can, Thận.[1]

Quy kinh:Kinh CanKinh ThậnBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Bổ huyết, bổ can thận.[1]
Chủ trị Huyết hư thiếu máu, da xanh gầy, tóc bạc sớm, yếu sinh lý, kinh nguyệt không đều, đau nhức gân xương.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 12–20 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Thiếu máu, da xanh cần xét nghiệm tìm nguyên nhân (thiếu sắt, mất máu, bệnh mạn tính) trước khi dùng thuốc bổ. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Hà thủ ô trắng có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: bổ huyết, bổ can thận.[1]

Ai không nên dùng hà thủ ô trắng?

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Bảo quản

Để nơi khô mát, tránh mốc mọt.[1]

Kết luận

Hà thủ ô trắng – Radix Streptocauli vị đắng, chát, tính mát, quy kinh Can, Thận, được Dược điển ghi công năng bổ huyết, bổ can thận.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Hà thủ ô trắng (Rễ), Radix Streptocauli, tr. 1181

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ