Dược Liệu

Lá lốt

Herba Piperis lolot

Lá lốt (Herba Piperis lolot): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Lá lốt là phần trên mặt đất tươi hay phơi sấy khô của cây Lá lốt thuộc họ Hồ tiêu; Dược điển Việt Nam V ghi vị cay, tính ấm, mùi thơm, quy vào hai kinh Tỳ, Phế.[1]

Lá lốt – Dược liệu
Lá lốt

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Lá lốt, Herba Piperis lolot”, tập 2, tr. 1225–1226. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Lá lốt.[1]
Tên dược liệu Herba Piperis lolot.[1]
Loài cho dược liệu Lá lốt (Piper lolot C. DC.).[1]
Họ Hồ tiêu (Piperaceae).[1]
Bộ phận dùng Phần trên mặt đất tươi hay phơi sấy khô.[1]
Tính, vị Vị cay (tân), tính ấm (ôn), mùi thơm.[1]
Quy kinh Tỳ, Phế.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược điển không quy định định lượng hoạt chất; dược liệu được kiểm nghiệm bằng định tính, độ ẩm, tro và tạp chất.[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Đoạn ngọn cành dài 20–30 cm; lá nhăn nheo, hình tim dài 5–12 cm, rộng 4–11 cm, đầu thuôn nhọn, mép nguyên, có 5 gân chính tỏa ra từ cuống; mặt trên lục xám, mặt dưới lục nhạt; mùi thơm đặc trưng.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Thu hoạch quanh năm lúc trời khô ráo, cắt lấy cây, bỏ gốc rễ, rửa sạch, phơi hay sấy ở 40–50 °C đến khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi lá lốt vị cay, tính ấm, mùi thơm, vào hai kinh Tỳ, Phế.[1]

Quy kinh:Kinh TỳKinh PhếBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Ôn trung tán hàn, hạ khí chỉ thống, trừ phong thấp.[1]
Chủ trị Phong hàn thấp, chân tay lạnh, tê bại; rối loạn tiêu hóa, nôn mửa, đầy hơi, đau bụng ỉa chảy; đau răng, đau đầu; chảy nước mũi hôi; ra mồ hôi tay chân.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 8–12 g lá khô hoặc 15–30 g lá tươi mỗi ngày, dạng thuốc sắc; dùng ngoài sắc đặc ngậm chữa đau răng.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi người vị nhiệt, táo bón không nên dùng.[1]

Đau nhức xương khớp cần được chẩn đoán

“Phong thấp” trong Y học cổ truyền gồm nhiều bệnh khác nhau của y học hiện đại: thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, gút, thoát vị đĩa đệm, loãng xương… Khớp sưng nóng đỏ đột ngột kèm sốt, đau lưng kèm yếu chân hoặc rối loạn tiểu tiện, đau sau chấn thương nghi gãy xương cần đi khám ngay. Người đang dùng thuốc điều trị khớp (thuốc chống viêm, corticoid, thuốc ức chế miễn dịch) không tự ngừng thuốc để dùng thảo dược.

Đau răng kéo dài, sưng má, sốt có thể là áp xe răng cần nha sĩ xử trí; ngậm nước lá lốt chỉ giảm đau tạm thời.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Ăn lá lốt trong bữa ăn có phải là dùng thuốc?

Lá lốt là rau gia vị quen thuộc; lượng trong món ăn khác với liều thuốc trong Dược điển.[1] Người vị nhiệt, táo bón nên hạn chế.[1]

Ra mồ hôi tay chân nhiều có ngâm lá lốt được không?

Nhiều người vẫn dùng; nếu ra mồ hôi nhiều kèm sụt cân, hồi hộp, run tay cần khám để loại trừ cường giáp.

Bảo quản

Để nơi khô, tránh làm rụng lá, mất màu và mùi thơm.[1]

Kết luận

Lá lốt – Herba Piperis lolot là vị thuốc vị cay, tính ấm, mùi thơm, quy kinh Tỳ, Phế, được Dược điển ghi công năng ôn trung tán hàn, hạ khí chỉ thống, trừ phong thấp.[1] Người vị nhiệt, táo bón không nên dùng.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Lá lốt, Herba Piperis lolot, tr. 1225–1226

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ