Bạch giới tử (Semen Sinapis albae): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn
Bạch giới tử là hạt của quả chín đã phơi hay sấy khô của cây Cải trắng thuộc họ Cải; Dược điển Việt Nam V ghi vị cay, tính ấm, quy vào kinh Phế.[1]

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.
1. Định danh
Thông tin tra cứu nhanh
| Nội dung tra cứu | Điểm cần nhớ |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Bạch giới tử (hạt cải trắng).[1] |
| Tên dược liệu | Semen Sinapis albae.[1] |
| Loài cho dược liệu | Cải trắng (Sinapis alba L.).[1] |
| Họ | Cải (Brassicaceae).[1] |
| Bộ phận dùng | Hạt của quả chín đã phơi hay sấy khô.[1] |
| Tính, vị | Vị cay (tân), tính ấm (ôn).[1] |
| Quy kinh | Phế.[1] |
| Chỉ tiêu chất lượng | Chất chiết được trong dược liệu không ít hơn 12,0%, tính theo dược liệu khô kiệt.[1] |
2. Nhận biết và chế biến
Mô tả dược liệu
Hạt nhỏ hình cầu, đường kính 1,5–3 mm, mặt ngoài trắng xám hay vàng nhạt, có vân hình mạng rất nhỏ, rốn hạt hình chấm rõ; khi ngâm nước nở to; vị cay nồng.[1]
Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.
Chế biến và bào chế
Thu hoạch cuối hạ, đầu thu, hái quả chín, phơi cho nứt vỏ, lấy hạt phơi hoặc sấy khô.[1] Dùng sống hoặc sao nhỏ lửa đến vàng sẫm, thơm cay; khi dùng giã dập.[1]
3. Tính vị, quy kinh và công năng
Tính vị và quy kinh
Dược điển ghi bạch giới tử vị cay, tính ấm, vào kinh Phế.[1]
Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V
| Nội dung | Theo Dược điển Việt Nam V |
|---|---|
| Công năng | Lý khí trừ đờm, thông kinh lạc chỉ thống.[1] |
| Chủ trị | Ho suyễn, đau tức ngực do hàn đờm; khớp xương tê đau do đàm thấp; âm thư, thũng độc.[1] |
Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.
4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V
Dược điển ghi liều 3–9 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán; dùng ngoài lượng thích hợp đắp nơi đau.[1]
Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.
5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn
Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền
Dược điển ghi người phế hư, ho khan không dùng.[1]
Ho, khó thở: khi nào cần khám
Ho kèm khó thở, thở rít, tím môi, đau ngực, sốt cao, ho ra máu, hoặc ho kéo dài trên 3 tuần (nhất là kèm sụt cân, ra mồ hôi đêm) cần đi khám để loại trừ viêm phổi, lao, hen, ung thư phổi. Người bệnh hen, COPD tiếp tục dùng thuốc theo bác sĩ.
Đắp ngoài da: hạt cải có vị cay nồng, đắp lâu có thể gây đỏ rát, kích ứng da; không đắp lên da tổn thương, ngừng ngay nếu da phồng rát.
Khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc | Dấu hiệu | Hành động |
|---|---|---|
| Cấp cứu ngay | Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. | Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng. |
| Đi khám sớm | Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. | Ngừng thuốc và đi khám. |
| Hỏi thầy thuốc trước | Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. | Không tự dùng khi chưa được tư vấn. |
Câu hỏi thường gặp
Bạch giới tử có phải hạt mù tạt?
Cùng nhóm hạt cải (họ Cải) dùng làm mù tạt vàng; vị thuốc phải đạt chuẩn Dược điển.[1]
Ai không nên dùng?
Dược điển ghi người phế hư, ho khan không dùng.[1]
Bảo quản
Để nơi khô, thoáng, trong bao bì kín, tránh sâu mọt.[1]
Kết luận
Bạch giới tử – Semen Sinapis albae là hạt cải trắng, vị cay, tính ấm, quy kinh Phế, được Dược điển ghi công năng lý khí trừ đờm, thông kinh lạc chỉ thống.[1]
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Bạch giới tử, Semen Sinapis albae, tr. 1074