Tầm gửi (Herba Loranthi): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn
Tầm gửi là những đoạn thân, cành và lá đã phơi khô của loài Tầm gửi (Loranthus chinensis DC. hoặc Loranthus cochinchinensis Lour.) sống ký sinh trên cây gạo, bưởi, mít và một số cây không độc khác, họ Tầm gửi; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, tính bình, quy vào kinh Can, Thận.[1]

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.
1. Định danh
Thông tin tra cứu nhanh
| Nội dung tra cứu | Điểm cần nhớ |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Tầm gửi.[1] |
| Tên dược liệu | Herba Loranthi.[1] |
| Loài cho dược liệu | Loài Tầm gửi (Loranthus chinensis DC. hoặc Loranthus cochinchinensis Lour.) sống ký sinh trên cây gạo, bưởi, mít và một số cây không độc khác.[1] |
| Họ | Tầm gửi (Loranthaceae).[1] |
| Bộ phận dùng | Những đoạn thân, cành và lá đã phơi khô.[1] |
| Tính, vị | Vị đắng (khổ), tính bình.[1] |
| Quy kinh | Can, Thận.[1] |
| Chỉ tiêu chất lượng | Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1] |
2. Nhận biết và chế biến
Mô tả dược liệu
Đoạn thân, cành hình trụ dài 3–4,5 cm, đường kính 0,2–0,5 cm, có khi phân nhánh; mặt ngoài nâu xám, nhiều lỗ bì nhỏ, chất cứng chắc; lá khô nhăn nhúm, hình trứng, hơi dày, dài 6–8 cm, rộng 2,5–4,5 cm, đỉnh nhọn.[1]
Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.
Lưu ý dễ nhầm
Tầm gửi và Tang ký sinh
Tầm gửi (Loranthus chinensis, Loranthus cochinchinensis) mọc trên cây gạo, bưởi, mít… khác chuyên luận Tang ký sinh (tầm gửi trên cây dâu) – xem bài Tang ký sinh. Chỉ dùng tầm gửi mọc trên cây không độc.
Chế biến và bào chế
Thu hái, loại tạp chất, cắt đoạn 3–5 cm, phơi khô trong bóng râm; khi dùng có thể tẩm rượu sao qua.[1]
3. Tính vị, quy kinh và công năng
Tính vị và quy kinh
Dược điển ghi tầm gửi vị đắng, tính bình, vào kinh Can, Thận.[1]
Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V
| Nội dung | Theo Dược điển Việt Nam V |
|---|---|
| Công năng | Khu phong trừ thấp, bổ can thận, mạnh gân xương, an thai, lợi sữa.[1] |
| Chủ trị | Đau lưng, tê đau gân cốt, viêm thận mạn tính, động thai, phụ nữ sau đẻ ít sữa.[1] |
Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.
4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V
Dược điển ghi liều 12–20 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc, thường phối hợp với các vị khác.[1]
Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.
5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn
Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền
Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]
Ra máu, đau bụng khi mang thai phải đi khám sản khoa ngay; chỉ dùng vị thuốc khi bác sĩ cho phép. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc | Dấu hiệu | Hành động |
|---|---|---|
| Cấp cứu ngay | Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. | Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng. |
| Đi khám sớm | Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. | Ngừng thuốc và đi khám. |
| Hỏi thầy thuốc trước | Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. | Không tự dùng khi chưa được tư vấn. |
Câu hỏi thường gặp
Tầm gửi có tác dụng gì?
Dược điển ghi công năng: khu phong trừ thấp, bổ can thận, mạnh gân xương, an thai, lợi sữa.[1]
Ai không nên dùng tầm gửi?
Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]
Bảo quản
Để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh mốc mọt.[1]
Kết luận
Tầm gửi – Herba Loranthi vị đắng, tính bình, quy kinh Can, Thận, được Dược điển ghi công năng khu phong trừ thấp, bổ can thận, mạnh gân xương, an thai, lợi sữa.[1]
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Tầm gửi, Herba Loranthi, tr. 1325–1326