Dược Liệu

Thảo quyết minh

Semen Sennae torae

Thảo quyết minh (Semen Sennae torae): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Thảo quyết minh là hạt già đã phơi hay sấy khô của cây Thảo quyết minh [Senna tora (L.) Roxb.; Syn. Cassia tora L.], họ Đậu; Dược điển Việt Nam V ghi vị mặn, tính bình, quy vào kinh Can, Thận, Đại trường.[1]

Thảo quyết minh – Dược liệu
Thảo quyết minh

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Thảo quyết minh (Hạt), Semen Sennae torae”, tập 2, tr. 1335–1336. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Thảo quyết minh (quyết minh tử).[1]
Tên dược liệu Semen Sennae torae.[1]
Loài cho dược liệu Cây Thảo quyết minh [Senna tora (L.) Roxb.; Syn. Cassia tora L.].[1]
Họ Đậu (Fabaceae).[1]
Bộ phận dùng Hạt già đã phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị mặn (hàm), tính bình.[1]
Quy kinh Can, Thận, Đại trường.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Hạt hình trụ, đôi khi hình tháp, hai đầu vát chéo, dài 3–6 mm, đường kính 1–2,5 mm; mặt ngoài nâu nhạt hay lục nâu, bóng; hai bên có đường rãnh hoặc gờ nhỏ; chất cứng, khó vỡ; không mùi, vị hơi đắng.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Thu hoạch quả già vào cuối mùa thu (tháng 9–11), phơi khô, đập lấy hạt, loại tạp chất, phơi khô.[1] Quyết minh tử sống: rửa sạch, phơi hoặc sấy khô, khi dùng xay vỡ vụn; quyết minh tử sao: sao nhỏ lửa đến khi mặt ngoài nâu sẫm, có mùi thơm.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi thảo quyết minh vị mặn, tính bình, vào kinh Can, Thận, Đại trường.[1]

Quy kinh:Kinh CanKinh ThậnKinh Đại trườngBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Tả can minh mục, an thần, nhuận tràng.[1]
Chủ trị Đau mắt đỏ, sợ ánh sáng, mắt mờ, chảy nước mắt (sao vàng); đại tiện bí kết (dùng sống); mất ngủ (sao đen).[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 9–15 g mỗi ngày, phối hợp trong các bài thuốc.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi người hay bị phân lỏng không dùng.[1]

Đau mắt đỏ kèm nhìn mờ, đau nhức dữ dội cần khám chuyên khoa mắt; không dùng kéo dài để chữa táo bón. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Thảo quyết minh có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: tả can minh mục, an thần, nhuận tràng.[1]

Ai không nên dùng thảo quyết minh?

Dược điển ghi người hay bị phân lỏng không dùng.[1]

Bảo quản

Nơi khô ráo thoáng mát, tránh mốc mọt.[1]

Kết luận

Thảo quyết minh – Semen Sennae torae vị mặn, tính bình, quy kinh Can, Thận, Đại trường, được Dược điển ghi công năng tả can minh mục, an thần, nhuận tràng.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Thảo quyết minh (Hạt), Semen Sennae torae, tr. 1335–1336

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ