Sinh mạch tán: thành phần, công năng và phân tích
Sinh mạch tán chỉ ba vị – Nhân sâm bổ khí, Mạch môn dưỡng âm, Ngũ vị tử thu liễm – dùng khi khí và tân dịch cùng hao, nhất là sau ra mồ hôi nhiều.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Nhân sâm | Quân | — | 9–15 g | |
| Mạch môn | Thần | — | 9–15 g | |
| Ngũ vị tử | Tá | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Me & Qi ghi sách gốc không nêu lượng cố định; cột “thang tham khảo” theo [1]. American Dragon ghi có thể thay Nhân sâm bằng Đảng sâm hoặc Tây dương sâm khi bệnh không nguy cấp.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhNhân sâm9–15 gĐại bổ nguyên khí, sinh tân
- ThầnHỗ trợ vị quânMạch môn9–15 gDưỡng âm, thanh nhiệt, sinh tân
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụNgũ vị tử3–6 gLiễm phế, chỉ hãn, sinh tân
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ích khí sinh tân, liễm âm chỉ hãn.[1][2]
Chủ trị: Khí âm lưỡng hư: mệt, ngại nói, khó thở khi gắng sức, ra mồ hôi nhiều, miệng họng khô khát, hồi hộp, ho khan ít đờm; mạch hư nhược hoặc tế sác.[1][2] Xem Tâm khí hư, Phế âm hư, Tân dịch.
3. Phân tích phương
Nhân sâm là quân, bổ khí sinh tân; Mạch môn là thần, dưỡng âm thanh nhiệt; Ngũ vị tử là tá, chua thu liễm mồ hôi và phế khí.[1] Một bổ, một nhuận, một thu – khí đủ, tân dịch đủ thì “mạch sống lại”, nên bài có tên Sinh mạch.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khát, lưỡi khô thêm Thiên hoa phấn, Lô căn; mồ hôi rất nhiều sắp thoát thêm Long cốt, Mẫu lệ; nhiệt nhiều dùng Tây dương sâm thay Nhân sâm; đau ngực kèm ứ huyết thêm Đan sâm, Hồng hoa, Qua lâu.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi ngoại cảm chưa giải, sốt cao giai đoạn đầu, ho đờm nhiều; thận trọng khi đang dùng warfarin hoặc thuốc chống đông (có báo cáo ca xuất huyết não), âm hư nhiệt nhiều, thấp đàm.[1] American Dragon ghi hết sức thận trọng khi sốt cao hoặc ho ngoại cảm chưa giải, không dùng khi tân dịch chưa tổn thương.[2] Hồi hộp, khó thở, đau ngực cần được khám tim mạch.
Kết luận
Sinh mạch tán ích khí sinh tân, liễm âm chỉ hãn cho khí âm lưỡng hư bằng ba vị Nhân sâm, Mạch môn, Ngũ vị tử.[1][2]