Phương Tễ

Sinh mạch tán

Phương tễ · Bổ ích · 生脈散

Sinh mạch tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Sinh mạch tán chỉ ba vị – Nhân sâm bổ khí, Mạch môn dưỡng âm, Ngũ vị tử thu liễm – dùng khi khí và tân dịch cùng hao, nhất là sau ra mồ hôi nhiều.[1][2]

Sinh mạch tán – Phương tễ · Bổ ích
Sinh mạch tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Nhân sâm Quân — 9–15 g
Mạch môn Thần — 9–15 g
Ngũ vị tử Tá — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Me & Qi ghi sách gốc không nêu lượng cố định; cột “thang tham khảo” theo [1]. American Dragon ghi có thể thay Nhân sâm bằng Đảng sâm hoặc Tây dương sâm khi bệnh không nguy cấp.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Sinh mạch tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Nhân sâm9–15 gĐại bổ nguyên khí, sinh tân
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Mạch môn9–15 gDưỡng âm, thanh nhiệt, sinh tân
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Ngũ vị tử3–6 gLiễm phế, chỉ hãn, sinh tân

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Ích khí sinh tân, liễm âm chỉ hãn.[1][2]

Chủ trị: Khí âm lưỡng hư: mệt, ngại nói, khó thở khi gắng sức, ra mồ hôi nhiều, miệng họng khô khát, hồi hộp, ho khan ít đờm; mạch hư nhược hoặc tế sác.[1][2] Xem Tâm khí hư, Phế âm hư, Tân dịch.

3. Phân tích phương

Nhân sâm là quân, bổ khí sinh tân; Mạch môn là thần, dưỡng âm thanh nhiệt; Ngũ vị tử là tá, chua thu liễm mồ hôi và phế khí.[1] Một bổ, một nhuận, một thu – khí đủ, tân dịch đủ thì “mạch sống lại”, nên bài có tên Sinh mạch.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: khát, lưỡi khô thêm Thiên hoa phấn, Lô căn; mồ hôi rất nhiều sắp thoát thêm Long cốt, Mẫu lệ; nhiệt nhiều dùng Tây dương sâm thay Nhân sâm; đau ngực kèm ứ huyết thêm Đan sâm, Hồng hoa, Qua lâu.[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi ngoại cảm chưa giải, sốt cao giai đoạn đầu, ho đờm nhiều; thận trọng khi đang dùng warfarin hoặc thuốc chống đông (có báo cáo ca xuất huyết não), âm hư nhiệt nhiều, thấp đàm.[1] American Dragon ghi hết sức thận trọng khi sốt cao hoặc ho ngoại cảm chưa giải, không dùng khi tân dịch chưa tổn thương.[2] Hồi hộp, khó thở, đau ngực cần được khám tim mạch.

Kết luận

Sinh mạch tán ích khí sinh tân, liễm âm chỉ hãn cho khí âm lưỡng hư bằng ba vị Nhân sâm, Mạch môn, Ngũ vị tử.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Sheng Mai San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 21/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Sheng Mai San – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ