Sâm linh bạch truật tán: thành phần, công năng và phân tích
Sâm linh bạch truật tán mở rộng Tứ quân tử thang theo hướng thẩm thấp chỉ tả, dùng cho tỳ hư sinh thấp: phân lỏng kéo dài, ăn kém, gầy yếu.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Nhân sâm | Quân | — | 9–15 g | |
| Bạch truật | Quân | — | 9–15 g | |
| Phục linh | Quân | — | 9–15 g | |
| Sơn dược (Hoài sơn) | Thần | — | 9–15 g | |
| Liên nhục | Thần | — | 6–9 g | |
| Bạch biển đậu | Thần | — | 9–12 g | |
| Ý dĩ | Thần | — | 6–9 g | |
| Sa nhân | Tá | — | 3–6 g | |
| Cát cánh | Tá | — | 3–6 g | |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương tán bột, mỗi lần khoảng 6 g với nước sắc Đại táo.[1] Cột “thang tham khảo” theo [1]; American Dragon ghi khoảng liều rộng hơn.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhNhân sâm9–15 gBổ khí kiện tỳBạch truật9–15 gKiện tỳ táo thấpPhục linh9–15 gKiện tỳ thẩm thấp
- ThầnHỗ trợ vị quânSơn dược (Hoài sơn)9–15 gBổ tỳ, chỉ tảLiên nhục6–9 gBổ tỳ, chỉ tảBạch biển đậu9–12 gKiện tỳ hóa thấpÝ dĩ6–9 gKiện tỳ thẩm thấp
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụSa nhân3–6 gHành khí, tỉnh tỳCát cánh3–6 gTuyên phế, dẫn thuốc lên
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo3–6 gBổ trung, điều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ích khí kiện tỳ, thẩm thấp chỉ tả.[1][2]
Chủ trị: Tỳ hư thấp thịnh: phân lỏng hoặc tiêu chảy kéo dài, ăn kém, đầy bụng, mệt, chân tay yếu, gầy, sắc mặt vàng nhợt; có thể ho đờm trắng loãng do phế khí hư; lưỡi nhợt rêu trắng nhớt.[1][2] Xem Tỳ khí hư, Phế khí hư.
3. Phân tích phương
Ba vị Nhân sâm, Bạch truật, Phục linh của Tứ quân tử thang làm quân; Sơn dược, Liên nhục, Bạch biển đậu, Ý dĩ là thần, vừa bổ tỳ vừa thẩm thấp chỉ tả.[1] Sa nhân thơm, hành khí để thuốc bổ không trệ; Cát cánh dẫn thuốc lên phế – “bồi thổ sinh kim”.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: lý hàn đau bụng thêm Can khương, Nhục quế; khí trệ thêm Trần bì; thực tích thêm Sơn tra, Mạch nha; ho đờm loãng nhiều thêm Bán hạ, Hạnh nhân; khí hư nhiều thêm Hoàng kỳ, Phòng phong.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi thực chứng; gia giảm khi kèm âm hư nội nhiệt; thận trọng khi có thai và khi có biểu nhiệt hoặc lý nhiệt.[2] Tiêu chảy kéo dài kèm sụt cân, phân có máu cần đi khám.
Kết luận
Sâm linh bạch truật tán ích khí kiện tỳ, thẩm thấp chỉ tả cho tỳ hư thấp thịnh, phát triển từ Tứ quân tử thang.[1][2]