Thái sơn bàn thạch tán: thành phần, công năng và phân tích
Thái sơn bàn thạch tán – “vững như núi Thái Sơn, đá bàn thạch” – là Bát trân thang bỏ Phục linh, thêm Hoàng kỳ, Tục đoạn, Hoàng cầm, Sa nhân, gạo nếp để an thai.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bạch truật | Quân | — | 6–10 g | |
| Nhân sâm | Thần | — | 3–5 g | |
| Hoàng kỳ | Thần | — | 6–15 g | |
| Đương quy | Thần | — | 3–8 g | |
| Thục địa | Thần | — | 3–10 g | |
| Bạch thược | Tá | — | 3–6 g | |
| Xuyên khung | Tá | — | 2–4 g | |
| Tục đoạn | Tá | — | 3–5 g | |
| Hoàng cầm | Tá | — | 3–5 g | |
| Sa nhân | Tá | — | 1,5–4 g | Cho vào sau |
| Gạo nếp | Tá | — | 5–6 g | |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 2–4 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhBạch truật6–10 gKiện tỳ an thai
- ThầnHỗ trợ vị quânNhân sâm3–5 gBổ khíHoàng kỳ6–15 gÍch khíĐương quy3–8 gDưỡng huyếtThục địa3–10 gBổ huyết
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBạch thược3–6 gDưỡng huyếtXuyên khung2–4 gHành huyếtTục đoạn3–5 gBổ can thận, an thaiHoàng cầm3–5 gThanh nhiệt an thaiSa nhân1,5–4 gHành khí an thaiGạo nếp5–6 gBổ tỳ
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo2–4 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ích khí kiện tỳ, dưỡng huyết an thai.[1][2]
Chủ trị: Khí huyết hư, thai không vững: có thai mà mệt, ăn kém, sắc mặt nhợt, đau lưng, bụng dưới khó chịu, có thể ra ít máu; lưỡi nhợt rêu trắng mỏng, mạch hoạt mà vô lực.[1][2] Xem Tỳ khí hư, Can huyết hư.
3. Phân tích phương
Bạch truật là quân, kiện tỳ an thai; Nhân sâm, Hoàng kỳ ích khí, Đương quy, Thục địa dưỡng huyết – thần.[1] Bạch thược, Xuyên khung hòa huyết; Tục đoạn bổ thận; Hoàng cầm, Bạch truật là cặp “an thai” kinh điển; Sa nhân hành khí, gạo nếp bổ tỳ.[1][2] Khung từ Bát trân thang.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: nhiệt rõ tăng Hoàng cầm, giảm Sa nhân; tiêu hóa kém thêm Trần bì, tăng Sa nhân; nôn nghén nhiều thêm Sinh khương, Trúc nhự; thận hư đau lưng nhiều thêm Đỗ trọng, Thỏ ty tử; ra máu nhạt loãng thêm Ngải diệp, A giao.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi huyết nhiệt thực không có khí huyết hư, khi dọa sẩy do chấn thương hoặc bất thường giải phẫu; thận trọng khi âm hư hỏa vượng, đàm thấp, thực tích; bài thiết kế cho thai kỳ nhưng phải có thầy thuốc theo dõi.[1] American Dragon dặn tránh xúc động mạnh, rượu, đồ chua cay nóng khi dùng.[2]
Kết luận
Thái sơn bàn thạch tán ích khí kiện tỳ, dưỡng huyết an thai; dọa sẩy thai luôn phải được khám sản khoa trước.[1][2]