Tứ thần hoàn: thành phần, công năng và phân tích
Tứ thần hoàn là bài chủ của chứng “ngũ canh tả” – tiêu chảy lúc 3–5 giờ sáng do tỳ thận dương hư: Bổ cốt chỉ ôn thận làm quân, phối Nhục đậu khấu, Ngũ vị tử, Ngô thù du.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bổ cốt chỉ (sao muối) | Quân | — | 9–12 g | |
| Nhục đậu khấu | Thần | — | 6–9 g | |
| Ngũ vị tử | Tá | — | 6–9 g | |
| Ngô thù du | Tá | — | 3–6 g | |
| Sinh khương | Sứ | — | 6–9 g | |
| Đại táo | Sứ | — | 6–10 quả |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhBổ cốt chỉ (sao muối)9–12 gÔn thận dương, chỉ tả
- ThầnHỗ trợ vị quânNhục đậu khấu6–9 gÔn trung, sáp tràng
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụNgũ vị tử6–9 gThu liễm, cố sápNgô thù du3–6 gÔn trung tán hàn
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịSinh khương6–9 gÔn trungĐại táo6–10 quảBổ tỳ
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ôn thận noãn tỳ, cố tràng chỉ tả.[1][2]
Chủ trị: Tỳ thận dương hư: tiêu chảy lúc gần sáng, phân lỏng kéo dài, ăn kém, đau bụng thích ấm, chân tay lạnh, mỏi lưng, mệt; lưỡi nhợt rêu trắng mỏng, mạch trầm trì vô lực.[1][2] Xem Tỳ Thận dương hư.
3. Phân tích phương
Bổ cốt chỉ là quân, ôn thận dương – “mệnh môn hỏa” sưởi ấm tỳ thổ; Nhục đậu khấu là thần, ôn trung sáp tràng.[1][2] Ngũ vị tử thu liễm, Ngô thù du tán hàn là tá; Sinh khương, Đại táo điều hòa tỳ vị.[1] Me & Qi ghi bài ghép từ Nhị thần hoàn và Ngũ vị tử tán.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: lạnh nhiều, đau lưng thêm Phụ tử chế, Nhục quế; tỳ khí hư thêm Nhân sâm, Bạch truật, Can khương; sa trực tràng thêm Hoàng kỳ, Thăng ma; tiểu đêm, di tinh thêm Ích trí nhân, Thỏ ty tử.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi tiêu chảy do thấp nhiệt hoặc nhiệt độc.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi có tích trệ ở vị tràng, kiêng đồ sống lạnh khi dùng.[2] Tiêu chảy kèm sốt, phân có máu, sụt cân cần đi khám.
Kết luận
Tứ thần hoàn ôn thận noãn tỳ, cố tràng chỉ tả cho tiêu chảy lúc gần sáng do tỳ thận dương hư, Bổ cốt chỉ làm quân.[1][2]