Nhân sâm dưỡng vinh thang: thành phần, công năng và phân tích
Nhân sâm dưỡng vinh thang bổ khí huyết như Thập toàn đại bổ, nhưng bỏ Xuyên khung (tán), thêm vị an thần, lý khí – thiên về tâm, tỳ, phế.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Nhân sâm | Quân | — | 9–12 g | |
| Hoàng kỳ | Quân | — | 9–12 g | |
| Thục địa | Thần | — | 9–15 g | |
| Đương quy | Thần | — | 9–12 g | |
| Bạch thược | Thần | — | 9–15 g | |
| Bạch truật | Tá | — | 9–12 g | |
| Phục linh | Tá | — | 9–12 g | |
| Nhục quế | Tá | — | 2–3 g | |
| Ngũ vị tử | Tá | — | 3–6 g | |
| Viễn chí | Tá | — | 3–6 g | |
| Trần bì | Tá | — | 6–9 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3–6 g | |
| Sinh khương | Sứ | — | 3 lát | |
| Đại táo | Sứ | — | 2–3 quả |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhNhân sâm9–12 gĐại bổ nguyên khíHoàng kỳ9–12 gÍch khí cố biểu
- ThầnHỗ trợ vị quânThục địa9–15 gBổ huyếtĐương quy9–12 gDưỡng huyếtBạch thược9–15 gDưỡng huyết
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBạch truật9–12 gKiện tỳPhục linh9–12 gKiện tỳ an thầnNhục quế2–3 gÔn dương, giúp sinh huyếtNgũ vị tử3–6 gLiễm khí, an thầnViễn chí3–6 gAn thầnTrần bì6–9 gLý khí, phòng bổ trệ
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo3–6 gĐiều hòaSinh khương3 látĐiều hòaĐại táo2–3 quảĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ích khí bổ huyết, dưỡng tâm an thần.[1][2]
Chủ trị: Khí huyết đều hư, tâm tỳ bất túc: mệt, sắc mặt nhợt hoặc vàng úa, ăn kém, hồi hộp, mất ngủ, hay quên, hơi thở ngắn, tự ra mồ hôi, gầy, môi họng khô, phân lỏng.[1][2] Xem Tâm Tỳ lưỡng hư.
3. Phân tích phương
Nhân sâm, Hoàng kỳ là quân, bổ khí; Thục địa, Đương quy, Bạch thược là thần, bổ huyết.[1] Bạch truật, Phục linh kiện tỳ; Nhục quế ôn dương; Ngũ vị tử, Viễn chí an thần; Trần bì giúp bổ mà không trệ.[1][2] So với Thập toàn đại bổ thang: bỏ Xuyên khung, thêm Ngũ vị tử, Viễn chí, Trần bì.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: di tinh thêm Long cốt; ho lâu đờm loãng thêm A giao; tỳ thấp đầy bụng phân lỏng thêm Sa nhân, Bạch đậu khấu, bỏ Thục địa; vết thương sau mổ lâu lành thêm Đảng sâm, Bạch chỉ.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi âm hư dương cang, đang cảm mạo sốt, thực nhiệt, đang chảy máu; thận trọng khi tỳ hư có đàm thấp, khi tăng huyết áp, bệnh tim, gan, thận, đái tháo đường; không dùng khi có thai (Nhục quế).[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi khí huyết hư kèm triệu chứng hàn rõ rệt.[2]
Kết luận
Nhân sâm dưỡng vinh thang ích khí bổ huyết, dưỡng tâm an thần cho khí huyết hư kèm hồi hộp mất ngủ.[1][2]